23rd July | 2018 | Monday | 12:19:50 AM

रवि र उज्यालो तिरको यात्रा

राजेश खनाल   POSTED ON : Saturday, 14 October, 2017 (2:12:10 PM)

रवि र उज्यालो तिरको यात्रा

पछिल्लो समय हेल्प नेपाल नेटवर्कले समाजसेवाका क्षेत्रमा उल्लेख्य कामहरू गर्दै आएको छ । कहिले विद्यालयको भवन निर्माण र मर्मतका लागि सहयोग त कहिले स्वास्थ्य शिविरको सञ्चालन गर्दै आएको छ हेल्प नेपालले । त्यस्तै विपदका बेलामा पनि हेल्प नेपालको उपस्थिति दह्रिलोरूपमा हुने गरेको छ । सिन्धुपाल्चोकको जुरेमा गएको पहिरोले धेरैलाई पीडित बनायो । हेल्प नेपालका स्वयंसेवकहरू तत्काल दगुरे सेवाकार्यमा । ०७२ सालको शक्तिशाली भैंचालो गएको केही समयपछि नै हेल्प नेपालका स्वयंसेवकहरू सहयोगका लागि जुटे । र लामो समय सेवा गर्दैरहे । त्यस्तै अग्निपीडित, बाढी पहिरो पीडितहरूका लागि पनि उनीहरूले तारन्तार सहयोग गर्दैरहे । अर्थात देश र जनतालाई अप्ठेरो परेको बेला स्वयमसेवकहरू केही नभनी सेवामा जुटिरहे । अब त यिनको काम नै यही भइसकेको छ र सेवामै सन्तुष्ट हुन्छन् सबै । 


यसै संस्थाका उपाध्यक्ष रवि मानन्धरसँग केही साता अघि  हेल्प नेपालकै कार्यालयमा भेट भयो । पुराना परिचित रविसँग म केही फरक विषयमा गफिएँ । पछि मैले रविलाई सोधेँ, ‘रवि तिमी समाजसेवामा लिप्त छौ । कसरी यतातिर लाग्यौ ?’ 

मैले यो प्रश्न तेस्र्याएपछि उनी एकछिन अलमलिए । के बोलु के बोलु भयो उनलाई । वास्तवमा रवि काम गर्ने मानिस हुन् । उनी कुरामा भन्दा काम गर्नमा बढी विश्वास गर्छन् । त्यसैले जवाफ दिन रविलाई गाह्रो भइरहेको थियो । उनका बारेमा हेल्प नेपालका अध्यक्ष अरुण सिंह बस्नेत पनि भन्दै थिए, ‘रवि काम गर्ने मानिस हो ।’ 

सायद समाजसेवी रवि जस्तै स्वभावको हुनुपर्छ । यो पङ्क्तिकारलाई यस्तै लाग्छ । कामभन्दा बढी गफ गर्नेले समाजसेवामा खासै योगदान दिन सक्छन् भन्ने लाग्दैन । समाजसेवा निश्वार्थ भावले गर्न सक्यो भने त्यसबाट उपलब्धता मिल्न सक्छ । यसरी नै निश्वार्थ समाजसेवामा रवि लागिपरेका छन्, हेल्प नेपाल नेटवर्कको माध्यमबाट । उनी अहिले संस्थाको उपाध्यक्षको जिम्मेवारीका साथै विपद व्यवस्थापन समितिको संयोजकका हैसियतमा क्रियाशील छन् ।  

रवि सन् १९९९ देखि नै हेल्प नेपालसँग जोडिएका हुन् । सानै उमेरदेखि रविमा समाजसेवाप्रतिको चाह मौलाएको हो । चावहिल क्षेत्रका स्थायी बासिन्दा उनका पिताजी पनि स्थानीयस्तरमा समाज सेवामा सक्रिय रहेकाले उनले पिताजीले गरेको समाजसेवाको कार्यलाई नजिकबाट नियालिरहेका थिए । समाजसेवाप्रतिको चाहना रविमा पनि बढ्दै गयो । रवि भन्छन्, ‘पिताजीको कर्मशीलताका साथै साथीहरूको साथले पनि मलाई समाजसेवाप्रति आकर्षित गर्दै लगेको हो । आज म पूर्णकालीनरूपमै यसमा सक्रिय रहेको छु ।’ 

हुन त रवि आफ्नै व्यापारव्यवसायमा लागेका छन् । हातमुख जोर्ने कामका लागि उनको व्यवसायले उनलाई पु¥याएको नै छ । त्यसदेखि बाहेक धेरै समय फुर्सदमा रहेकोले पनि उनी समाजसेवाको  काममा हमेशा सक्रिय रहन्छन् । 

तीस वर्षअघि रविले स्थानीय स्तरमा स्थापित समाजसेवी संस्था याद र आहृवान समूहबाटै सेवाकार्यमा आफूलाई अगाडि बढाएका हुन् । समाजसेवीहरू अरुणसिंह बस्नेत, विमल होडालगायतका साथीहरूको संगतले उनलाई यस क्षेत्रमा अघि बढ्न मद्दत मिल्दै गयो । फलतः आज उनी हेल्प नेपालको विपद व्यवस्थापनको गहन जिम्मेवारी सम्हालेर बसेका छन् । र, विपदका समयमा केही नभनी राहत र सहयोगको व्यवस्थापनमा कुदिरहन्छन् । वास्तवमा उनको कामको मैझारो कहिले हुँदैन ।  

रवि र अरुणहरू याद र आहृवानमा संलग्न रहेकै अवस्थामा हेल्प नेपाल नेटवर्कको परिकल्पना गरियो । परिकल्पनाकार थिए बीबीसीका तत्कालीन पत्रकार रविन्द्र मिश्र । महिनाको एक डलर सहयोगको परिकल्पनालाई मूर्तरूप दिने काममा सबै क्रियाशील रहे । त्यतिबेला रविन्द्र मिश्र बेलायतमै थिए । यसैअनुरूप यो संस्था (हेल्प नेपाल नेटवर्क) को जग राखियो । रवि भन्छन्, ‘रविन्द्रजीसित अरुण र हाम्रो पुरानो परिचय भएकोले र हाम्रो काम सूक्ष्मरूपमा नियालेकोले पनि होला, उनले हामीलाई हेल्प नेपालको जिम्मा लगाए । त्यहाँदेखि हामी यसैमा लागि रहेका छौं । हामीलाई सहयोग गर्ने सहयोगी मनहरूले पनि सहयोग गरिरहनु भएको छ । तिमी देखिरहेका छौ, आज हेल्प नेपाल कति सक्रिय छ भन्ने ।’

वास्तवमा कठिन मार्गबाट सुरु भएको थियो हेल्प नेपालको यात्रा । सुरुमा केही रकम विदेशबाट संकलन भएको थियो भने केही नेपालमा उठाइएको थियो । त्यही रकम अति विकट जिल्ला डोल्पाको एक स्कुललाई सहयोग गरियो । निश्चय पनि प्रारम्भमा यस संस्थालाई पाइला चाल्नै पनि गाह्रो भएको थियो । तर, त्यसपछि भने हेल्प नेपाललाई सबै तिरका साथीहरूले सहयोग गर्दै गए । सबैबाट होस्टेमा हैंसे हुन थाल्यो । थोपाथोपा मिलेर समुद्र बन्छ भनेझैं हेल्प नेपाललाई सहयोग गर्ने सहयोगी हातहरूको जमात बढ्दै गयो । रवि भन्छन्, ‘योसँगै हामीले समाजसेवाको सोचलाई सार्थक तुल्याउँदै लग्यौं ।’ 

एउटा भनाइ सर्वव्यापी छ, जीवनमा केही पाउनका लागि निरन्तर क्रियाशील रहुनपर्छ । र, रविको प्राप्ति भनेको सन्तुष्टि हो । त्यसैले आत्मसन्तुष्टिकै लागि समाजसेवामा तन्मयतापूर्वक लागिरहेका छन् रवि । उनी भन्छन्, ‘जीवनमा सन्तुष्टि प्राप्तिका लागि समाजसेवा नै एक मात्र आधार भएको मेरो अनुभव छ । हुनसक्छ यही सोचले मलाई यतातिर लाग्न हमेसा प्रेरित गरेको होस् ।’ 

रवि पुराना दिन सम्झन्छन्, ‘सुरुमा त हामीले निक्कै दुःख भोग्यौं । स्कुलहरूलाई सहयोग गर्न त गरियो । इलाइब्रेरीको स्थापनामा जोड दियौं । स्वास्थ्य सेवामा पनि ध्यान दिँदै गयौं । यसरी हामी लाग्दै गयौं । सहयोग गर्दै गयौं । यसबाट हामीप्रतिको जनविश्वासमा वृद्धि हुँदै गयो । यही जनविश्वासले हामी सबैलाई अगाडि बढ्न आज पनि अभिप्रेरित गरिरहेको छ ।’

रविको कामप्रतिको लगनशीलता यस पङ्क्तिकारले पनि देखेको छ । शक्तिशाली भैंचालो गएर सबैतिर कोलाहल मच्चिएका बखत खुट्टामा प्लास्टर लगाएर एकातिर अरुणसिंह राहत र सहयोगमा खटिरहेका थिए भने रविको चावेलस्थित आफ्नै घर भत्किएको थियो, बहिनीको भंैचालोमा परेर निधन भएको थियो । तर रवि सक्रिय थिए, विपद व्यवस्थापनमा । हेल्प नेपालको विपद व्यवस्थापन सम्हाल्ने जिम्मा उनको काँधमा रहेकोले पनि उनी आफ्नो कर्मक्षेत्रमा भिडेर लागेका थिए । पीडा लुकाएरै पनि अरूको घाउमा मल्हम लगाउन उनी तत्पर रहे । यस्तै कर्महरूबाट उनले सन्तुष्टि प्राप्त गर्दै थिए । उनी भन्छन्,  ‘गाह्रो थियो मलाई । तर समाजका लागि, देशका लागि मेरो सहयोग आवश्यक थियो । र यिनै सहयोगले हामीलाई पीडाबाट मुक्त गरिरहेको थियो । मेरो विचारमा यही नै हो आत्मसन्तुष्टि ।’ 

हेल्प नेपालको प्रारम्भिक चरणमा विद्यालयहरू मर्मतका लागि र इलाइब्रेरी स्थापनाका कामहरू बढी गरिए । बदलिँदो समयको प्रतीक मानिएको इन्टरनेट लाइब्रेरीको स्थापनामा हेल्प नेपालका स्वयंसेवकहरू सक्रिय हुँदै गए । यो नेपालको सन्दर्भमा नौलो प्रयोग पनि थियो । यही नौलो प्रयोगलाई गाउँगाउँका स्कुलसम्म विस्तारित गर्दै लगे हेल्पका स्वयमसेवकहरूले । आज पनि कैयन स्थानमा इलाइब्रेरी सञ्चालनमा रहेको नै छ ।

रवि भन्छन्, ‘यसैबीच हेल्प नेपालले मुगुजस्तो विकट स्थानमा हेल्थ पोस्टको स्थापना ग¥यो । हेल्पको यो कामको सबैतिरबाट प्रशंसा पनि भयो । आज पनि मुगुको त्यो हेल्थ पोस्ट सञ्चालनमै छ ।’ मुगुको हेल्थ पोस्टमा आएकी एक वृद्धाले उपचार पछि हेल्प नेपालका साथीहरूलाई दिएको आशीर्वचन आज पनि सम्झना आउँछ रविलाई । यसैले सन्तुष्टिको अथाह सागरमा तैरन्छन् रवि । रविसँग कुरा गर्दा उनको मुहारमा सन्तुष्टिका रेखाहरू देखिन्थे । लाग्थ्यो उनी समाजसेवामार्फत उज्यालो बाटोतर्फ अग्रसर रहेका छन् । र, अरूलाई पनि अँध्यारोबाट उज्यालोतिर लैजाँदैछन् ।

रवि भन्छन्, ‘कसैले सोचेको पनि थिएन कि हाम्रो पुस्ताले पनि यति शक्तिशाली भैंचालो देख्लान् भन्ने । तर दैवी प्रकोपका रूपमा यो विपदले सारा नेपालीलाई हल्लायो । काठमाडौं, भक्तपुर, सिन्धुपाल्चोक, काभ्रे, गोरखा, रसुवा, नुवाकोटलगायतका जिल्लालाई भैँचालोले छियाछिया बनायो । सर्वत्र त्रास फैलियो । यही त्रासका बीच हामीले भैंचालोबाट पीडितहरूका लागि राहतको व्यवस्था गर्दै गयौं । कैयन् स्वयमंसेवी हामीसित जोडिन आइपुगे । हामीले आफ्नो बुताले भ्याएसम्म सेवा पु¥याउँदै गयौं । हामीलाई हाम्रा सहयोगी हातहरूले पनि दह्रो सहयोग दिए । ती सबै सहयोगीहरूलाई धन्यवाद नभनिरहन सकिन्न । आज पनि हामी भैंचालोले क्षतिग्रस्त विद्यालयको निर्माणका लागि क्रियाशील नै छौं ।’ 

हेल्प नेपालले विभिन्न प्रकृतिका विपद, (जस्तै भूकम्प, अग्नि, बाढी पहिरो र शितलहरी) का कारण पीडामा परेका विभिन्न जिल्लाका आम जनसमुदायलाई निरन्तर सहयोग गर्दै आएको छ । विपद व्यवस्थापनको बेला संयोजनकारी भूमिका निर्वाह गर्दै आएका रवि मानन्धर भन्छन्, ‘हामीले झापादेखि सुदूरपश्चिमका पीडितलाई सहयोग पु¥याउँदै आएका छौं । ०७२ सालको वैशाखमा शक्तिशाली भंैचालो आउँदा हामीले १४ जिल्लामा सहयोगलाई परिचालन ग¥यौं । आज पनि हामीले विद्यालयहरूको निर्माणका लागि सहयोग पु¥याउँदै आएका छौं । यसै वर्ष असार साउनमा गएको बाढीले धेरै धनजनको क्षति ग¥यो । यो विपदका बेलामा हामी चुप लागेर बस्न सक्ने कुरै थिएन । हामी सबै स्वयंसेवक लाग्यौँ सहयोग गर्न । वास्तवमा हामीसित जोडिनुभएका स्वयंसेवकहरूले निःस्वार्थ भावले सहयोग गर्दै आउनुभएको छ । उहाँहरूको सहयोग स्तुत्य छ । उहाँहरूको प्रशंसा जति नै गर ेपनि कम हुन्छ ।’ 

समयमै सहयोग गर्दा आफूहरूलाई असीमित खुशी हुनेगरेको रवि बताउँछन् । उनी भन्छन्, ‘समाजसेवाका लागि उमेरको छेको छैन । पाको उमेरमै समाज सेवा गर्नुपर्छ भन्ने मलाई लाग्दैन । काम गर्ने उमेरमै हो समाजसेवा पनि गर्ने । मात्रै यति हो कि समाजसेवा गर्दा खुला हृदयका साथ समाजसेवा गर्नुपर्छ । त्यसमा स्वार्थ लेस मात्रै पनि हुनुहुँदैन ।’

रविका अनुसार समाजसेवा सजिलो छैन । समाजसेवाका लागि मनमा एकाग्रता चाहिन्छ । दुःखमा पनि सुखमा जस्तै रमाउन जान्नु पर्छ । कुराकानी टुङ्ग्याउँदै रविले भने, ‘म सबै सहयोगी हातहरूलाई धन्यवाद दिन चाहन्छु साथै हाम्रा सबै सहयोगी साथीहरूलाई हाम्रो बास्केट फण्डलाई अझै मजबुत बनाइदिनु हुन अनुरोध गर्दछु ।’