नाती मेरो साथी

✍️ रामशरण कोइराला

पश्चिम् क्षितिजमा एक चोक्टा कालो बादल देखापर्‍यो, एका बिहानै ।

आदर्शनगर बस्तीको २३ नम्बर घरको एउटा कोठामा सुतिरहेको नाति आरोहणको अगाडि पुगेर हजुरबा रेवतीप्रसाद फुर्तीले बोले- ‘अब उठ बाबू । हेर त मैले काइँली काकीको पसलबाट मनपर्ने दुनोट ल्याइदिएको छु । दूध पनि ल्याएको छु, तताइहाल्छु । उठ सानू उठ ।’

हजुरबाको बोली सुन्नेबित्तिकै जुरुक्क उठ्छ आरोहण । मुख धुन्छ । भित्तामा टासिंएको शिवको तस्वीरलाई नमस्कार गर्छ । हजुरबाले त्यतिबेलासम्म दूध तताइसकेका छन् । नातीको अगाडि दूध र दुनोट राखेर रेवतीप्रसाद भन्छन्-‘म तिमीलाई खाना र खाजा बनाउँछु है सानु । दूध सेलाउछ, खाइहाल ।’

सहमतिमा आरोहण मुन्टो हल्लाउँछ, दूध र दुनोट खान्छ अनि होमवर्क गर्न थाल्छ ।

आकाशमा त्यो एक चोक्टा वादलको आयतन फैलिदै गएको छ । यस्तो लाग्छ यो शरद याम भए पनि पानी पर्छ । शरद ऋतुमा पानी पर्नु अनौठो कुरा हो ।

ठीक नौ बजेको छ । बटुकामा दूध र भात लिएर रेवतीप्रसाद भनिरहेका छन्- ‘कोकाइ-कोकाइ मेरो बाबा कोकाइ-कोकाइ चाँडै बुत्याइहाल ।’ नातीलाइ यसरी भात खुवाउन थालेको छ वर्ष भो रेवतीप्रसादले । नाति आरोहण दश वर्ष भए पनि त्यही छ वर्ष अगाडि नाति लाग्छ उनलाई । छन् पनि आरोहण मायालु, सालिन र आज्ञाकारी नै छ ।

संयोगवस डिभी पर्‍यो रमेशलाई । रमेश र रमाको दम्पतीको जीवनमा खुशीको आयतन हृवात्तै बढयो । यो कुरा सुनेर रेवतीप्रसादको मन खिन्न र उदास भयो । तर, छोराको रहरको अगाडि रेवतीप्रसादले कुनै प्रतिक्रिया जनाएनन् । किनकि त्यो परिवारको निम्ति पनि ठूलो अवसर थियो, डिभी पर्नु । रेवती रमणले एउटा सर्त राखे नातीको व्रतबन्ध यही गर्छु अनिमात्र अमेरिका पठाउछु । त्यतिबेलासम्म आरोहण पनि हजुरबासँग रत्तिसकेको थियो । मेश र रमाको दम्पतीले नाइनास्ती गर्न सकेनन् । आरोहणलाई यही नेपाल छोडेर अमेरिका उडे ।

स्कुल ड्रेस चाहिँ आफैं लगाउँछ आरोहण । त्यतिबेलासम्म स्कुल भ्यान गेटनेर आएर हर्न लगाइरहेछ-टिटी-टिटी ।
गेटमा पुर्‍याउँछन् रेवतीप्रसाद नातीलाई र टाटा गर्छन् ।
....
६० दसकमा नुवाकोटको सामरी खोला नजिकको आँपचौर गाउँमा रहेकोे ‘नमुना सामरी प्राथमिक विद्यालय’को हेडमास्टर थिए रेवतीप्रसाद कोइराला । तत्कालीन समयमा संस्कृत साहित्य अध्ययन गरेका उनी नेपाली विषयका शिक्षक थिए । जसको कारण उनलाई छन्दको ज्ञान थियो । त्यतिबेलै शिखरिणी छन्द लेखेको ‘तादीको छाल र मनको छाल’ शीर्षक कविता वाचन गर्दा थुप्रै मानिसहरूले ताली बजाएको उनलाई आज जस्तो लाग्छ ।

आपचौर गाउँमै जन्मेका थिए उनको एकमात्र छोरा रमेश । रेवतीप्रसादले छोरा रमेशलाई इञ्जिनियर बनाउने सपना देखेका थिए । छोरा रमेश मेघावी विद्यार्थी थिए । इमानदार, आज्ञाकारी छात्रको रूपमा रमेश त्यस भेगमा चिनिएका थिए । हेडसरको छोरो पनि हेडसर जस्तै भद्र छ है भनेर गाउँले भनिदिदा रेवतीप्रसाद खुशीले फुल्थे । उनको खुशीमा खुशी भरिदिने माध्यम भएको थियो रमेश ।

बिस्तारै फलामे ढोका भनिने एसएलसी परिक्षा आयो । उनले राम्रो अंक ल्याएर एसएलसी पास गरे । रेवतीप्रसादले रमेशलाई काठमाडौं पढाउने विचार गरेका थिए । छोरालाई पुल्चोक इञ्जिनियरिङ कलेजमा पढाउँछु भनेर गाउँतिर भनिसकेका थिए ।

पुल्चोक इञ्जिनियरिङ कलेजबाट शिभिल इञ्जिनियर बन्ने दिशामा अगाडि बढे रमेश । बिस्तारै रेवतीप्रसादको पेन्सन पनि पाक्ने अवस्थामा पुग्यो । पेन्सन पाके लगत्तै उनी काठमाडौं हानिए । आदर्शनगरको दुई तल घर उनको जीवन भर कमाइ र पैत्रिक सम्पत्तिको उपज हो ।

सिभिल इञ्जिनियर भइसकेपछि पनि रमेशले रोजगार पाउन सकेको थिएनन् । वैदेशिक रोजगारले देशको आर्थिक पद्धतिलाई थामिरहेको थियो । थुप्रै युवाहरूमा जस्तै निराशा र बेरोजगारीको तोडले रमेशलाई पनि छोइसकेको थियो । दिनभर चिया पसलमा बस्नु र राजनीतिक नेताकार्यकर्ताप्रति आक्रोशित हुनु रमेशको दैनिकी बनिसकेको थियो ।

एकाध वर्ष बेरोजगार र बेकारी भए रमेश । चिने जानेहरूले बेरोजगार भनेर हेप्न थालेको रमेशलाई महसुस हुन थालेको थियो । चाँडै बिहे गर्नुपर्छ भनिरहेका थिए आफन्तहरू । रेवतीप्रसाद पनि रमेशलाई विहे गरिदिन चाहन्थे । बुबा रेवतीप्रसादकै करबलमा बिहे पनि गरे रमेशले । बिहे गरेको दोस्रो वर्ष जन्मियो आरोहण । बिहे भएको लगत्तै रमेशले एउटा निर्माण कम्पनीमा जागिर पाए । जागिरमार्फत आएको बीस-बाईस हजारले केही वर्ष निम्न मध्यम वर्गीय गुजाराले गर्न सजिलो भयो । तर, बीस हजार तलबले कति र कसरी धान्नु जिन्दगी । श्रीमती रमा पनि रोजगार थिइनन् । वैदेशिक रोजगार जाउ भन्दै रमा दैनिक रूपमा भनिरहेकै थिइन् । रमेशलाई पनि यताको जागिर चिक्त बुझिरहेको थिएन । रेवती प्रसादका दम्पतीलाई भने एक्लो छोरो आफ्नै काखा पोल्टामा रहिदिए हुन्थ्यो जस्तो लाग्थ्यो । तर, समय परिस्थिति कहाँ मानिसले सोचेको जस्तो हुन्थ्यो र ।

रमाको करबल र जागीरको थोरै रकमले गर्दा रमेश बिदेश नै जान्छु भन्ने अवस्था पुगिसकेका थिए । रमेश एकदिन उभिए डिभी भर्ने लाइनमा । बिस हजारको जागिरभन्दा कता न कता ठूलो सपनाको कुरा थियो डिभी पर्नु र अमेरिका पुग्न पाउनु ।

संयोगवस डिभी पर्‍यो रमेशलाई । रमेश र रमाको दम्पतीको जीवनमा खुशीको आयतन हृवात्तै बढयो । यो कुरा सुनेर रेवतीप्रसादको मन खिन्न र उदास भयो । तर, छोराको रहरको अगाडि रेवतीप्रसादले कुनै प्रतिक्रिया जनाएनन् । किनकि त्यो परिवारको निम्ति पनि ठूलो अवसर थियो, डिभी पर्नु ।

रेवती रमणले एउटा सर्त राखे नातीको व्रतबन्ध यही गर्छु अनिमात्र अमेरिका पठाउछु । त्यतिबेलासम्म आरोहण पनि हजुरबासँग रत्तिसकेको थियो । मेश र रमाको दम्पतीले नाइनास्ती गर्न सकेनन् । आरोहणलाई यही नेपाल छोडेर अमेरिका उडे ।
...
एक वर्षपछि रेवतीप्रसादकी श्रीमती जमुना पनि अमेरिका पुगिन् । नाति- हजुरबा मात्र थिए घरमा । घरमा सन्नाटा थियो । कहिलेकाही हजुरबा र नातीको खुशी पनि फुल्थियो, गमलाको जाइ झै । आकाश झन् कालो हुँदै गयो । पानीको छिटा हान्दै केही बेरमा मूसलधारे वर्षा बर्सियो ।

यस्तै एउटा हिउँदको दिन थियो, त्यो दिन पनि पानी परेको थियो । आफ्नो छोरा रमेशलाई रेवतीप्रसादले सर्टको छाता बनाएर घर ल्याएका थिए । उनको मानसपटलमा त्यो दिनको सम्झना आयो ।

उनले नातीलाइ सम्झे । उनको मनमा अनेकौं तर्कना खेले । उनी नातीको स्कुलतिर हिँडे छाता ओढेर । रेवती प्रसादलाई नातीको खुव माया लागेर आयो ।

उनी सरासर नातीको कक्षामा पुगे । कक्षा शिक्षकलाई नातीलाइ रातभर ज्वरो आएको छ भनेर ढाटे । नाति डो¥यादै घरमा आए ।
पानी झमझम परिरहेको थियो । महानगरको यस झरीमा सार्वजनिक यातायातको सहचालक कराइरहेको थियो रत्नपार्क सुन्धारा रत्नपार्क सुन्धारा । उनलाई आरोहण होइन छोरा रमेशलाई बोकेझै लागिरहयो । उनले नातीमा छोरा रमेशको आभास पाइरहेका थिए ।

उहीँ पसलमा दुनोट किने रेवती प्रसादले । आज नातीसँग बसेर दुनोट खाने खुब रहर जाग्यो उनलाई । घरमा आउँदा बुहारी रमाको मेसेज आएको रहेछ भाइवरमा हाइ भनेर । उनीहरूको केही बेर कुराकानी चल्यो ।

बुबा आराम ?

ईश्वर कृपाले आरामै छौं बुहारी ।

अनि आरोहणलाई के छ ? मेसेन्जरमा फोन लाग्दैन नि बुबा ।

नेट बिग्रेको छ बुहारी ।

खाना र खाजा टाइममा खानु है ।

हुन्छ । आमालाई के छ ?

पार्क घुम्नुहुन्छ र मोबाइलमा लोकदोहरी हेरेर बस्नुहुन्छ । कहिलेकाही हाम्रो पप्पीलाइ दूध खुवाउनु हुन्छ त्यस्तै हो ।
ए हो र
हो ।

बुबा अब काम जान ढिलो भो हिँडे लागे है । आरोहणको ख्याल गर्नु ।

हुन्छ नानू हुन्छ ।

खासमा घरमा नेट बिग्रेकै थिएन । नाति आरोहणले मोबाइलमा अनेकौं गेम खेल्न थालेपछि नेटको तार चुडालेका थिए रेवतीप्रसादले । रेवतीप्रसाद नातीलाई साथी बनाउने सोचमा रहन्थे हरबखत ।

उनी नातीसँग चुंगी खेल्थे । हुतुहुतु खेलेका थिए । अन्ताक्षरिमा नातीसँग हार्दा खुशी भएका छन् कयौंपटक रेवतीप्रसाद । पुराना गायक बच्चु कैलासका गीत खुवसँग गाउँछ आरोहण । ममताको असाध्यै मीठा आभास दिलाएका छन् उनले नातीलाई ।

ADVERTISEMENT

पानी रोकिने अवस्था छैन । शारदिय झरीको झरझरमात्र सुनिन्छ बाहिर ।

रेवतीप्रसादले दूध तताए । एक गिलास दूध नातीको अगाडि ल्याएर राखे । आरोहण दूध र दुनोट खान थाल्यो । रेवतीप्रसाद आरोहणले दूध खाएको हेरिरहे ।

आज नातीको जुठो दूध खान मन लागिरहृयो रेवतीप्रसादलाई ।

सानु तिम्रो दूध म खान्छु है । रेवतीप्रसाद बोले ।

हुन्छ बा खानुहोस् । भद्र आरोहणले सहमति जनायो ।

अर्को गिलास दूध खान थाल्यो आरोहण । रेवतीप्रसाद नातीको जुठो खान पाउँदा खुशी भए, हर्षित भए ।

आरोहणप्रति एकदम इमोसनल भएका थिए रेवतीप्रसाद । छोरा रमेशलाई गर्न नपाएको माया, ममता, स्नेह र सम्मान उनी नातिलाई दिन चाहन्थे । पावारिक बिछोड घाउ पुर्न चाहन्थे ।

रमेश अमेरिका उडेको दुई वर्ष हुँदै थियो । तर, यो दुई वर्ष रेवतीप्रसादलाई नित्य बीस वर्षजस्तो लागिरहेको थियो । उदासी, भय, निराशा र अनेकौं कुण्ठाले जमिसकेपछी मान्छेले जीवनलाई बोझिलो सम्झन्छ । बोझको त भारी बोकेर हिँडिरहेका थिए रमेश ।

आरोहण कम बोल्थियो । हजुरबाले भनेको मान्थियो । स्कुलमा मेघाबी विद्यार्थीको रूपमा चिनिएको थियो । उसलाई मनपर्ने खेल क्रिकेट थियो । उसलाई क्रिकेट हेर्नपाएपछि केही चाहिदैन थियो ।

हो, नाति आरोहणलाई क्रिकेट हेराउनकै लागि रेवतीप्रसादले बयालीस इञ्जको टिभी किनेका थिए । नातीको खुशीमा आफ्नो मनको फूल फुलाउने जुक्ति थियो यो उनको ।

आरोहणलाई पिज्जा मन पथ्र्यो । प्रत्येक शनिबार हजुरबा नाति आरोहणलाई लिएर बर्गर हाउस धाउँथे ।

आरोहणलाई भेज मम मन पथ्र्यो । डिल्लीबजारको ओरालोमा आरोहणलाई भेज खुवाउन लगिरहन्थे रेवतीप्रसाद ।

आरोहलाई हाकिङ लैजान्थे, गाउँका फूलहरू चिनाउथे रेवतीप्रसाद ।

कहिलेकाही नगरकोट रिसार्टसम्म पुगेर मुस्ताङ आलु खुवारहन्थे ।

आदर्शनगर नजिकै खुलेको थियो द लुगा डटकम । नेपालमा उत्कृष्ट लुगा बिक्री गर्ने पसलको रूपमा यो खुब चिनिएको थियो । आरोहणको निम्ति लुगा त्यही किन्थे रेवतीप्रसाद ।

छोराको निम्ति रमेश खर्चपानी पठाइरहन्थे । तर, त्यो रकम रेवतीप्रसादले नातीको नाममा खाता खोलेर राखिदिएका थिए । नातीको निम्ति जे गर्थे, त्यो पेन्सनमार्फत आउने पैसाले गर्थे ।

आरोहणको निम्ति पनि मुटु बिझाउने पीडा थियो । हजुरबाबाट उसले आमाको ममता र बाबाको स्नेह दुवै पाएको थियोे । आज उसले जे–जे बुझ्यो सबै हजुरबाकै कारण बुझ्यो । बुझ्ने भएपछि आरोहणले यो कुरालाई झन राम्रोसँग बुझ्ला ।

एकचोटि अलि धेरै होमवर्क दिएको थियो स्कुलले । स्कुलमा नै गएर शिक्षकहरूलाई थर्काएका थिए रेवतीप्रसादले । होमवर्क कम भए धेरै समय नातीसँग बिताउन पाउँछु भन्न्ने लागिरहन्थ्यो, उनलाई ।
...
यसपटक हिउँदमा जसरी नै व्रतबन्ध गराउने र छोरालाई अमेरिका पुर्‍याउने सोचाइमा थिए रमेशका दम्पती । यो कुरा उनीहरूले रेवतीप्रसादलाई भनिसकेका थिए । राम्रो लगन कहिले हुन्छ सोध्नुसमेत भनिसकेका थिए रमेशले ।

व्रतबन्धको कुरा उठेकै दिनबाट रेवतीप्रसादलाई निद्रा कम लाग्न थालिसकेको थियो । रात्रिको तीन बजे नै निद्रा खुल्दथ्यो । उनी रेडियो वा मोबाइलमा भजन सुनेर समय कटाउथे । कहिलेकाही काँठ क्षेत्रका जुहारी भाका पनि हेर्थे उनी युटुबमा ।

जाडोका रातहरूमा खुबै गाह्रो हुन्थ्यो । चिसोले गर्दा खोकीले सताउथ्योे । टाउको दुख्थ्यो । जाडो गढेको थियो, बुढेसकाल लागेको थियो । अनिदो किन सहन्थ्यो बूढो जिउले ।

कहिलेकाही श्रीमती जमुनासँग भिडियो कलमा बोल्थे रेवतीप्रसाद । सधैं पप्पीलाई दूध पाउरोटी खुवाइरहेको छु भन्थिन् उनी । खासमा बेलुकीको खाना बनाउन रमेशका दम्पतीले आमालाई अमेरिका झिकाएका हुन् । फ्रिज राखेको खानाले सधै बिरामी पर्थे रमेश ।
जसै मंसिर महिना पनि आयो । मंसिर दश गते नै जमुनासहित रमेशका दम्पती काठमाडौं आइपुगे । स्वागत गर्न नाति लिएर एयरपोर्ट पुगे रेवतीप्रसाद ।

भव्य व्रतबन्धको तयारी भयो । सारा आफन्तहरूलाई बोलाउनुपर्छ भनेर जमुनाले अड्डी कसिन । रमेशका दम्पतीलाई नपुग्दो के थियो र । दुई चार लाख बढी खर्च हुँदा मन खिन्न बनाउने मान्छे कहाँ हो र रमेश ।

रमेशका दम्पती र जमुना आए पनि कम बोल्न थालेका थिए रेवतीप्रसाद । रमेशले भनेका थिए–‘यस्तो राजनीति, सामाजिक र आर्थिक रूपमा अस्थिर मुलुकमा के बस्नु । अर्को वर्ष तपाईं पनि जानुपर्छ उतै ।’

छोराको कुरा नटुगिँदै जंगिए रेवतीप्रसाद-‘बरू आत्महत्या गर्छु । म मेरो माटो छोडदिन ।’

बुबाको कुरा सुनेर रमेशले अध्यारो अनुहार लगाए । जमुनाका सासु बुहारीको पनि अबस्था उस्तै देखियो ।

भव्य रूपमा सफल भयो आरोहणको ब्रतबन्ध । आफन्तजन र निम्तालुको रमेशको परिवारको खुलेर प्रशंसा गरे । रमेश बिहेमा सय पचास जना थिए, आरोहणको व्रतबन्धको हजारौं भए ।

पुस लाग्ने बित्तिकै अमेरिका उड्ने भए उनीहरू । रमा पनि गर्भवती थिइन् । आमालाई लैजाने उनीहरूको चाह थियो । रेवतीप्रसादले पनि सहर्ष स्वीकार गरे ।

एयरपोर्ट पुग्ने बिहान आरोहण घ्वा-घ्वा रुन थाल्यो । दुःख मनाउ गर्न थाल्यो । रेवतीप्रसादको पनि भक्कानो फुटयो । तर, पाको मान्छेले रुन कहाँ पाउछ र मन रोए पनि ।

आरोहणको निम्ति पनि मुटु बिझाउने पीडा थियो । हजुरबाबाट उसले आमाको ममता र बाबाको स्नेह दुवै पाएको थियोे । आज उसले जे–जे बुझ्यो सबै हजुरबाकै कारण बुझ्यो । बुझ्ने भएपछि आरोहणले यो कुरालाई झन राम्रोसँग बुझ्ला ।

एयरपोर्ट पुगेपछि नातीले भन्यो-‘बा म ठूलो भएपछि आदर्शनगर नै आउँछु राम्रोसँग बस्नुहोस् है । टिभी धेरै नहेर्नुहोस् आँखा बिग्रिन्छ । बाइ बा बाई बाई ।’

यसरी आरोहण बोल्दा कसैको मुख बोलेन । आँखा बोल्यो आँसु भएर ।

(नुवाकोट जिल्ला बिदुर नगरपालिका-८ राईसिंङमा जन्मिनुभएका रामशरण कोइराला चलचित्रका निर्देशक हुनुहुन्छ । उहाँले थुप्रै भिडियो र चलचित्रको निर्देशन अनि सहनिर्देशन गर्नुभएको छ । साहित्य क्षेत्रमा पनि बेलाबखत फुटकर रूपमा उहाँ रचना आइरहेका हुन्छन् । )