कांग्रेस र कांग्रेसी मनोवृत्ति

बडाले जो गर्‍यो काम हुन्छ त्यो सर्व सम्मत
समाजमा अनेक प्रकारको आनीबानी र प्रवृत्ति भएका मान्छे हुन्छन् । ती सबैलाई आ-आफ्नो रुचि र प्रवृत्ति अनुसारका दल या संगठन खोजेर खोलेर संगठित हुन चाहने व्यक्तितलाई पनि बहुलवादी दर्शनले खुला स्वागत गर्दछ । यसै प्रकारको दर्शनका मूल्य मान्यताका धरातलमा उम्रेको दल हो नेपाली कांग्रेस । समाजमा धन र ज्ञानका कारणले वर्ग उत्पन्न हुन्छ । वर्गको हितका लागि आफूसँग असहमत हुने वर्गलाई सिध्याउने या भगाउने र एकदलीय सर्वहारा वर्गका नाममा आजीवन केही व्यक्तितले मोज गर्ने र गरिबीको राम्रो खेती गर्ने सिद्धान्त बोकेका दल या संगठन हुन नेपालका वामपन्थी दलहरू भन्ने कुरो अब नेपाली जनताका दिलदिमागमा राम्ररी पसिसकेको बुझिन्छ ।

किनभने कांग्रेसका विरुद्ध सारा एकजुट हुँदा पनि जनताले कांग्रेसलाई नै पहिलो या दोस्रो दलका रूपमा निर्वाचन गरेका कुराबाट यो कुरा राम्ररी बुझ्न सकिन्छ । बीपीका पालामा देशको सारा परिस्थिति दलीय व्यवस्थाका निमित्तविपरीत थियो र २०० वर्षभन्दा अघिदेखि भगवानको प्रतिनिधि मानिँदै आएको (नराणां च नराधिपम्) राजा र राजाका परिवारदेखि पिछलग्गू सबै कांग्रेसलाई हराउन कस्सिँदा पनि र २००७ सालका सर्वोच्च कमाण्डर मातृकाप्रसाद कोइराला राजाका पक्षमा उभिँदा पनि बीपीको सुझबुझ र संघर्षशीलता एवं जुधारूपनालाई नेपाली जनताले अभिनन्दन गर्दै संसद्मा दुईतिहाइ स्थान दिएर देशलाई कांग्रेसमय बनाएका थिए ।

कांग्रेस आफैंमा विपरीत चरित्रका मान्छेको समूह हो । सुरुकै बेलामा पनि कांग्रेसमा विविधता थियो । बीपी र मातृका, मातृका र सुवर्ण, सुवर्ण र गणेशमान, गणेशमान र रामनारायण मिश्र, रामनारायण मिश्र र दिवानसिंह राई आदिका बीचमा चिन्तन, आचरण र लक्ष्यमा नै सानाठूला विपरीत कुराहरू थिए ।

अनपढ जनता, परम्परावादी कुसंस्कारग्रस्त आनीबानी भएको समाज, विकास र सुविधा राज्यले जनतालाई दिने होइन जन्मदा भावीले पुर्पुरामा जे लेखेको छ त्यो मात्र पाइन्छ, जीवनमा देखेको होइन लेखेको मात्र पाइन्छ भन्ने धारणबाट नेपाली जनतालाई मुक्त गराएर मान्छेले गर्ने गर्नसक्ने कुरा हुन् विकास निर्माण, शिक्षादीक्षा र सुखसुविधा भन्ने धारणामा अभ्यस्त गराउन बीपी भगीरथ प्रयत्नका साथ लागेका थिए । दरबार जहिले पनि बीपीका विरुद्ध उभियो ।

कांग्रेस र विरोधी चरित्र
कांग्रेस आफैंमा पनि विपरीत चरित्रका मान्छेको समूह हो । सुरुकै बेलामा पनि कांग्रेसमा विविधता थियो । बीपी र मातृका, मातृका र सुवर्ण, सुवर्ण र गणेशमान, गणेशमान र रामनारायण मिश्र, रामनारायण मिश्र र दिवानसिंह राई आदिका बीचमा चिन्तन, आचरण र लक्ष्यमा नै सानाठूला विपरीत कुराहरू थिए । यस्तो भएका कारणले राणा र राजाले प्रचुर मात्रामा खेल्ने मौका पाएका थिए । डा.तुलसी गिरि र विश्वबन्धु थापा यही अन्तरद्वन्द्वका हिलामा जन्मेका किटाणु हुन् । एक प्रकारले भन्दा बीपीको तीव्र चिन्तन, आमूल परिवर्तनको कामना, पूर्ण भौतिकवादी आचरण, सहज स्वस्फूर्त विचार गर्ने क्षमताका कारणले उनका समकालिकले जति चाहेर भित्रभित्र षड्यन्त्र गरे पनि आम्नेसाम्ने भएर उनलाई कतै पनि रोक्न सकेनन् ।

त्यस बेला देश परम्परा, अन्धविश्वास, अशिक्षा र बेरोजगारीका चक्रवातमा फसेको थियो भने देशवासी त्यो चक्रवातमा परेर अधमरा बनेको ढुकुर जस्ता थिए । नेता र कार्यकर्ता इमानदार थिए तर जनता केही नबुझ्ने भुत्ता थिए । यस कारणले कांग्रेसको चिन्तन र आदर्श कार्यान्वयन गर्नु सजिलो भएनथ्यो । अहिले नेता जाली, कमाउधन्दी, लोभी र कब्जा नीतिमा विश्वासी भएर कांग्रेस सबैको आलोचनाको तारो भएको छ । कम्युनिष्टले जस्तो गरी कांग्रेसले नीतिगत र संस्थागत भ्रष्टाचार नगरे पनि वैयक्तिक भ्रष्टाचारमा कांग्रेसी धेरै परेको देखिन्छ । कांग्रेसमा ठूला र तागतवर नेताको पनि चोक चौराहमा विरोध हुन्छ, सामुन्नेमा ताबेदारी गर्छन् । निम्नमनस्तत्व भएका कार्यकर्ता उत्पादन भएका छन् ।

पहिले कांग्रेसमा एकजोर जुत्ता उपहार लिएको चाल पाउँदा आफ्नै सहोदर भाइलाई कारबाही गर्थे नेताले भने अहिले नेताको उद्देश्य सात पुस्तालाई पुग्ने कसरी कमाउने भन्नेमात्र रहेको देखिन्छ । आफूले पनि घूस खाने र नेता, नेतापुत्र, पत्नीलाई पनि अकुत धनी बनाउने असल कार्यकर्ता गनिन थाले । जसरी एउटै मान्छेका शरीरमा काम, क्रोध, मद, मोह, लोभ र मात्सर्य रहेका हुन्छन् त्यसै गरी एउटै कांग्रेसमा लोकाचार, पोकापार, हाडफोर, रीति तोड, विधान भाँच सबै प्रकारका मान्छे रहेका देखिन्छन् ।

सुतुमुर्ग सुते झैं सुत्ने संस्थापन पक्ष जसले जीवनमा कहिल्यै नियम कानुन मानेर पालन नगरीकन पनि जुन पद कुम्ल्यायो त्यसैमा या सबैभन्दा माथिल्लो पदमा बसेर नै आर्यघाट जाने षड्यन्त्रमा अहोरात्र लागेर जीवन बिताएको छ त्यसलाई एक दुई जनाले अखबारमा लेखेर फेसबुकमा लेखाएर विरोध गरेर गराएर ठीक बाटोमा हिँडाउँछौं भनेर हुटिट्याउँले उत्ताने परेर सगर खस्यो भनी खुट्टाले थेग्छु भने जस्तो कुरा गर्ने पनि चापबद्र्धक खेमाका नेता छन् । लातको भूतलाई वातको देवता ठान्नु सबैभन्दा हास्यास्पद कुरो हो ।

कांग्रेस र चुनाव
कांग्रेस आवधिक चुनावमा विश्वास गर्ने र चुनावको परिणामलाई सहज रूपमा लिने र विश्वास गर्ने दल हो तर नेपाली कांग्रेसका कुनै पनि नेताले विधानलाई हात्तीको देखाउने दाँत बनाएक बनायै छन् । हिजो परिस्थितिका कारणले त्यस्तो हुन्थ्यो । आज नियतका कारणले बेलामा चुनाव नगराउन अनेकौं अड्का थापिन्छन् खोजिन्छन् । कसै कसैले त विद्यार्थी कालमा पनि चुनाव नगराई भागेको, देशको आमचुनाव घोषणा गरेर पनि नगराएका कारणले नियुक्ति गर्ने निकाय प्रमुखबाटै ‘अक्षम’ को पारितोषिक दिएर गलहत्ती लाएको पनि देखियो । पछिल्लो समयमा फेरि तिनै दुईले गधा र उँटले झैँ आपसमा ‘अहो रूप अहो ध्वनि’ गरेको पनि देखियो ।

यी दुवै कम बोल्ने, बोलीको ख्याल नगर्ने, नजर सधैं सत्ता, शक्ति, सुन र खुनमा लाउने प्रवृत्तिका हुन् । दुवै आफन्तपोषी पनि हुन् । अहिले एउटालाई गुमेको स्वर्ग चाहिएको छ त अर्कालाई फेरि कमाउने अवसर । यसरी एक थरी आँगनमा बिस्कुन सुकाउन मान्द्रो बोकेर कुदेका बेलामा अर्का थरी माथिबाट पानी वै¥याइरहेका छन् । कुनै बेलाँ नेपालको जनसंख्या नौलाख थियो । त्यस बेलाँ ‘आक्कासै ज्यानमा नौलाख तारा उदाए÷...कुदाए’ भनेर गीत गाइन्थ्यो । अहिले ‘उदे उदायो निदे निदायो चङ्खेका बाख्रा चितुवाले कुदायो’ भनेर गीत गाउँने बेला आएछ । रउसे हलीले खेती गर्दैन, हउसे बुहारीले घर गर्दिन भन्ने नेपाली उखान पनि कांग्रेसमा चरितार्थ भएको छ ।

पितापुर्खाले आर्जन गरेको धन सुरक्षित गरेर भोग्न नसक्ने र शून्य अवस्थाबाट सात तलामाथि पुग्ने श्रमशील पनि कांग्रेसमा नै देखिएका छन् भने मलाई त पुरोहितले सात भाइ छोरा पाउँछेस् भनेका छन् तिमी सक्दैनौ भने मेलापात गएरै भए पनि सात भाइ छोरा पु¥याउँछु भन्ने गृहिणी पनि अहिले कांग्रेसमा देखिएकै छन् । कांग्रेसमा अर्का थरी पनि देखिन्छन् जो जेठमा बिउ भुटेर खान्छन् र मंसिरमा अर्काका खेतमा सिला खोज्न जान्छन् । आफ्नो खेत बाँझै राखेर मागी खाने पनि कांग्रेसका जमिनदारै ठानिन्छन् । गफ र तिगडमबाजीमा कांग्रेस उम्दो पार्टी हो तर के गर्नु ?

नेपाली कांग्रेसको १५औं महाधिवेशन बेलामा हुने कुरो त ‘आकाशको फल आँखातरी मर’ भइ नै सकेजस्तो लाग्न लागेको छ । महामन्त्री गगन थापाले यो जिम्मेवारी पाएर पनि नेपाली कांग्रेसको विधानले तोकेका मितिमा चुनाव गराउने वातावरण उहाँले बनाउन सक्नुभएको देखिएन । पार्टीका सांगठनिक र प्रशासनिक काम महामन्त्रीकै मातहतबाट चल्छन्/चल्नैपर्छ यो विश्वव्यापी प्रचलन हो ।

जात भनेको जातै हो कनिकाको पनि भातै हो भने जस्तो बँधुवा भैंसीको अवस्थामा रहेका नेपाली जनतालाई स्वतन्त्रताको चस्को चखाउने पार्टी भएको हुनाले अहिले पनि घोडा चम्केको र हात्ती लम्केको भन्ने उखान भने यसले चरितार्थ गरी नै रहेको छ । हुन त नेपालका वामपन्थी समूहका मान्छेमा बुद्धि कहिल्यै पलाउने रहेनछ । त्यहाँ झूट, जाल, फरेब, जडसूत्रता, पदलोलुपता र विश्वासघाती प्रवृत्ति नभएको भए कांग्रेसी जमिनदार ठहरै परिसक्थे । बाघमा निद्रा, सर्पमा डर, मान्छेमा एकता भएको भए संसारका कुनै कुरा पनि अहिलेका रूपमा रहँने थिएनन् भनेर शास्त्रले बताउँछ । कम्युनिष्ट विश्वासी, सोझा, सरल र संस्कारी भएका भए कम्युनिष्ट नै हुदैनथे । यी जनताका नाममा सर्वसत्तावाद चलाउने वृक नै हुन् । नेतान्याहु, पुटिन, सी-जिङ-पिन र डोनाल्ड ट्रम्पलाई विश्वले थेगुन्जेल हाम्रा देशका जुम्से, दम्भी, देला र खाउँला भनेर बस्ने पनि बाँच्नसक्ने देखिन्छन् ।

बाघका छालामा स्यालको रजाइँ
नेपाली कांग्रेसको १५औं महाधिवेशन बेलामा हुने कुरो त ‘आकाशको फल आँखातरी मर’ भइ नै सकेजस्तो लाग्न लागेको छ । महामन्त्री गगन थापाले यो जिम्मेवारी पाएर पनि नेपाली कांग्रेसको विधानले तोकेका मितिमा चुनाव गराउने वातावरण उहाँले बनाउन सक्नुभएको देखिएन । पार्टीका सांगठनिक र प्रशासनिक काम महामन्त्रीकै मातहतबाट चल्छन्/चल्नैपर्छ यो विश्वव्यापी प्रचलन हो । राजनीतिक वैयक्तिक खेल त हाम्रा महामन्त्री दुईले गरे तर समग्रमा दललाई वैधानिक मार्गमा हिँडाउनका लागि उहाँहरूले पनि काम गर्नुभएन । यदि वैधानिक समयमा पार्टीको महाधिवेशन गर्ने, क्रियाशील सदस्य नवीकरण गर्ने र नयाँ क्रियाशील सदस्य पनि सम्बद्ध तहका सम्बद्ध व्यक्तिले सके बाह्रै महिना नसके पनि वर्षको कुनै दुई या तीन फलाना फलाना महिनामा नवीकरण र क्रियाशीलताको फारम भरी÷भराई केन्द्रमा पठाउने भनेर कार्यान्वयन गर्न उहाँहरूलाई केले या कल्ले रोक्यो ? कुरो आउनु पर्‍यो ।

यसो गरेका बेला सभापतिले रोकेको भए महामन्त्रीका हैसियतले जनता या कार्यकर्तालाई जानकारी दिने हिम्मत गरेको भए चोक चौराहमा महामन्त्रीको आरती गर्ने थिए जनताले । राजनीतिक स्टन्टबाजी उहाँहरूले राम्ररी गर्नुभयो । ठूला नेताका बेडसम्म बिचौलिया पुग्छन् भनेर ठूला नेताको हुती देखाइदिए । तर, दलमा जमानादेखि रहेको अव्यवस्था र एक व्यक्तिको मनपरितन्त्रलाई विधानका मातहत र सामुदायिक प्रणालीभित्र ल्याउन हिजो अस्तिका महामन्त्रीले तत्कालीन देशको परिस्थितिले सकेनन् होला तर आज त अति लोकप्रिय, राम्रा वक्ता, दुनियाँले पत्याएका महामन्त्रीलाई बेलामा विधान अनुसार दलका क्रियाकलापलाई सञ्चालन गर्न/गराउन केले रोक्यो ?

महामन्त्रीज्यू, हो तपाईंहरूले जनतालाई जवाफ दिनैपर्छ बेलैमा सचेत हुनुहोस् । ‘छिन्नेमूले नैव शाखा नपत्रम्’ दल लथालिंग भयो भने तपाईं पनि शक्तिशाली रहनुहुन्न । वर्तमान सभापतिले जसरी नै कम्युनिष्टका बुई चढेर ठूलो र ठालु बन्ने अवसर पनि अब उप्रान्तका कांग्रेस सभापतिले पाउँदैनन् । अब उप्रान्तका महामन्त्रीले पनि यस्तो अवसर पाउने छैनन् । धन, गुट, नसनाता भन्दा अलग्ग रही सबैको सहयोग र आमन्त्रणमा राजनीति गर्दै आएको विराटनगरे कोइरालाका घरमा पनि दरार परेको छ । आफूलाई मै हुँ भन्नेसमेत नैतिक र आर्थिक तथा अकर्तव्य गरेका आरोपले स्नान गर्न विवश हुँदा पनि त्यो परिवारका राजनीतिमा भएका व्यक्ति लिकबाहिर गएका छैनन् । तिनैका आसमा कांग्रेस लागेका पनि छन् तर बाह्र बजे राति नभुक्ने कुकुर र बाह्र बजे राति कराउने गधा मारिए जस्तो नहोस् शुभमस्तु ।