यात्रा भनुँ कि के भनुँ खोइ ?

परिवारका सदस्यसँग दशैं पर्व मनाउन भदौ २६ गतेका दिने हिन्द महासागरपारिको अष्ट्रेलिया जान क्याथे प्यासिपिक एअरवेजको टिकट चार-पाँच महिना पहिले नै लिएका थियौं । उडानको दिन जसै नजिकिँदै थियो हामी यात्राका लागि चाहिने सामानको लेखाजोखा गर्दै थियौँ । अनायास भदौ २३ गते जेन-जी युवाहरूले सुशासानका लागि खबरदारी गर्न गरेको आह्वान रक्तपातपूर्ण भइदियो । त्यतिमात्र होइन भोलिपल्ट त झन् भयावह विध्वंश भयो । आगजनी र तोडफोडले उग्र रूप लियो । अनायासै सुनियो २४ गते त विमानस्थल नै बन्द भयो रे । प्राविधिक कारणले भनिए पनि सुरक्षाको प्रत्याभूति नहुनाले कुनै पनि उडान नहुने भन्ने गाइँगुई कुरा सुनिन्थ्यो खास कारण के थियो यकिन भएन । खासमा किन उडान रद्द गरियो कसैलाई पनि थाहा भएन । फेरि २५ गते विमानस्थल खुल्यो भन्ने खबर आयो । भोलिपल्ट नै हाम्रो उडान थियो ।

२६ गतेका दिन धुवाँको मुस्लोभित्रको देश छोडेर एक महिनाका लागि विदेश यात्रामा निस्कने भइयो । कफ्र्यु लागेकै थियो तर हवाई यात्राको टिकट भएका यात्रुलाई जाने अनुमति रहेछ । कोटेश्वरदेखि तिनकुने हुँदै सिनामङ्गल भएर विमानस्थलतर्फ लागियो । सडकका दायाँबायाँ तैनाथ सुरक्षाकर्मीको सतर्कताभित्र खिन्नता झल्किन्थ्यो । सोच्दै थिए होलान् नेपाल भन्ने देशमा शान्ति कहिले आउला ? जनजीविकाको ग्यारेन्टी कहिले होला ? रक्तपात नहुने दिन कहिले आउला ? धनजनाको क्षति नहुने कहिले होला ?

मलाई विगत दुई दिनका विभत्स घटनाहरूले दिक्क बनाएको थियो । अब नेपालमा के हुने होला कसरी तत्कालको भुमरीबाट देश उम्किएला भन्ने लागि रह्यो । यसो उता फर्केर हेरेँ श्रीमतीको अनुहार पनि उदास देखियो । विदेश जाने अधिकांश यात्रुको अनुहारमा पनि चमक देखिएन । जीवनलाई नियालेर हेर्न खोजेँ ।

धुवाँकै मुस्लोबीच विमानस्थल पुगियो । यात्रुहरूको ताँती सलहको जस्तो । मनभरि युवावस्थाको याद आयो । कमसेकम दशैँताका मानिसहरूको यात्रा शहरबाट गाउँतिर हुन्थ्यो । आफैँ पनि शहरबाट आफ्नो गाउँघर गइन्थ्यो । परिवारमा खुशीयाली आकासिन्थ्यो । गाउँघरका साथीसँग पिङ खेलिन्थ्यो । विदेशबाट स्वदेशतर्फको यात्राको पनि लर्को नै हुन्थ्यो । घरघरमा रमझम । कति रमाइला थिए ती दिन ? आज देख्छु यात्रुहरूको अनुहार खिन्न छ । स्वर्गतुल्य मातृभूमि छोडेर विदेशतर्फ लाग्नु छ । भलै छोटो अवधिका लागि किन नहोस् ।
यात्रुको घुइँचोलाई धागोमा उनेको माला झैँ लामबद्ध गरिएको रहेछ । झोलाझाम्टा समातेर हामी लाइनमा पालो पर्खेर काउन्टरतिर हेरिरहेका थियौँ । प्यारो घरमा ताल्चा मारेर हिँड्नु पर्दा एकातिर छोड्नुको वैराग्य त थियो तर आफ्ना प्यारा सन्तानलाई कति बेला भेटेर अङ्कमाल गरौँ भन्ने पनि लाग्दै थियो । काउन्टरको मान्छेले दुईवटा बोर्डिंङ पास दिएर चेक-इन पोष्टतिर जान इसारा गरेपछि हामी त्यतातर्फ लम्कियौँ । चेक-इन पार गरेर प्रतीक्षा कक्षतिर लागियो । जहाज उड्न एक घण्टा बाँकी रहेछ अझै । पट्यार लाग्ने गरी पर्खनु थियो । उकालो चढेर भेटेको चौतारीको बिसौना होइन प्रतीक्षा कक्ष तर पनि बिनाथकानको खुइय आयो । दायाँबायाँ यात्रुहरू कोही मोबाइल फोनमा घरपरिवारसँग कुरा गर्दै थिए । अरू कोही कुन्नि के हो हेर्दै मौनताबीच पर्खंदै थिए ।

मलाई भने बिगत दुई दिनका विभत्स घटनाहरूले दिक्क बनाएको थियो । अब नेपालमा के हुने होला कसरी तत्कालको भुमरीबाट देश उम्किएला भन्ने लागि रह्यो । यसो उता फर्केर हेरेँ श्रीमतीको अनुहार पनि उदास देखियो । विदेश जाने अधिकांश यात्रुको अनुहारमा पनि चमक देखिएन । जीवनलाई नियालेर हेर्न खोजेँ । प्रसिद्ध गायक रामकृष्ण ढकालले गाएको ‘यात्रा रहेछ जिन्दगी’ भन्ने गीतको बोल कतैबाट कानमा आएर ठोकियो । छोटो यात्रालाई पनि त्यस गीतको गुञ्जनले विरह चलायो । गीतले हामीलाई शुभयात्राको सन्देश छोडेर आफ्नो बाटो लाग्यो । निमेषभरमै गीत गुञ्जन नसुनिने गरी बिलाएर गयो ।

चिन्ताग्रस्त अनुहार लाएर एकोहोरो सोचमग्न भएको बेला अचानक जहाज बोर्ड गर्ने बेला भएको संदेशले झल्याँस्स भएँछु । अब फेरि यात्राको लयमा फर्किनु नै थियो । साँच्चै नै ‘यात्रा रहेछ जिन्दगी’ भन्ने सम्झँदै बोर्डिंङ पास बोकेर बढेमानको जहाजतर्फ अघि बढियो । परिचारिकाको स्वागत आभिवादन स्वीकार्दै औंल्याइएको सिटमा गएर बस्यौँ । रातको ११ बजेको उडान प्राविधिक कारणले केही ढिलो भए पनि रनवेमा बिस्तारै गुढ्न थाल्यो । एकै छिनमा जहाजले भूँइ छोडेर आकाशियो । तल कतै बिजुली बत्ती टिमटिमाइरहेका घरहरू झन्-झन् अदृश्य हुँदै थिए । जहाज झन्–झन् आकाशिँदै हजारौं फिटमा पुगेर सिधा पूर्वतिर हुत्तिँदै अद्धि बढिरह्यो । हामी गुडुल्किएर सिटमा बसिरह्यौँ ।
तर, मन कसै गरे पनि अडिएन । बाल्यकालको सम्झना आयो । कति रमाइला दिन थिए ती ! घर वरिपरि हरिया बोट । तल कतै नागबेली आकार बनाएर बग्दै गरेकी नदी । किनारमा बग्रेल्ती ढुङ्गा । कुनै ढुङ्गा अलि ठूला । हामी तिनै ढुङ्गामा बसेर कलकल बगेको पानी हेर्ने गथ्र्यौं । माथि आकाशमा भुर्र उड्दै गरेका चराचुरुङ्गी । चराको चिरबिर नदीको कलकल ध्वनिसँग मिसिएर सुमधुर सङ्गीत बन्थ्यो । सुनेर यसै मुग्ध भइन्थ्यो । स्वर्गतुल्य लाग्थ्यो जन्मभूमि ।

जहाजको झ्याल खोलेर यसो बाहिर हेर्यौं । तल कतै मसिना लाग्ने पोथ्रा । ठूलै रूख हुँदा हुन् । दूर आकाशबाट हेर्दा साना देखिने । फेरि एकै छिनमा निल सागर । आकाश देखिएन । शायद त्यो पनि नीलगगन हुँदो हो । उडान उत्तरी गोलाद्र्धमाथिको आकाशमा रहुन्जेल शारदीय आकाशमुनि सुन्दर थिए हर ठाउँ तर हामी घर छोडी जानेलाई बिरानो देखियो । लाग्यो सुन्दर हुनुलेमात्र रमाइलो नहुने रहेछ । रमणीय हुनलाई विरानो नहुनुपर्ने रहेछ ।

हङ्कङ पुगेर जहाज अवतरण गर्‍यो । त्यहाँ पुग्दा बिहान भइसकेछ । झलमल्ल घाम लागेको परिदृश्य व्याप्त थियो, सूर्यको प्रकाश त जहान पनि उही हो तर किन हो कुन्नि मन उदास भइ नै रह्यो । केही यात्रीहरू त्यहीसम्मका मात्र थिए । हामीसहित केही अरू अष्ट्रेलियाको सिड्नी जाने र अरू कोहीको अर्कै शहर गन्तव्य थियो । व्यग्रतापूर्वक हामी अर्को उडानको पर्खी बस्यौँ ।

पाँच घण्टाको ट्रान्जिटपछि क्याथे प्यासिफिककै अर्को जहाजले उडान भर्नेवाला थियो । कमिला झैँ फेरि हामी लामबद्ध भएर जहाजभित्र गयौँ । भीमकाय जहाजभित्र हाम्रो अस्तित्व केवल धुलीकण जस्तै महसुस भयो । त्यसो त जहाज पनि पृथ्वीका सामु झन् सानो धुलीकण हुँदो हो । सौर्यमण्लका सामु पृथ्वी धुलिकण जत्रो । सौर्यमण्डल ब्रह्माण्डका सामु अर्को धुलीकण । ठूलोका सामु सानो धुलीकण । त्यही सानोका सामु अर्को सानो झन् सानो धुलिकण । विचित्र छ सानो-ठूलोबीचको सम्बन्ध तर मान्छे ? मान्छे जति सानो होस् न तर उसको बुद्धि कस्तो ? सारा ब्रह्माण्डको कुरा उही बुझ्छ भलै ब्रह्माण्डलाई वशीभूत गर्न नसकोस् । म यस्तै सोच्दै हुन्छुु । जहाज उड्दैहुन्छ । फेरि झ्याल उघारेर यसो हेर्‍यो खैरो मरुस्थल तल कतै पसारिएको छ । फेरि सम्झन्छु आफ्नो कति सुन्दर हरित जन्मभूमि छोडेर उडियो । कटक्क मन काटियो ।

जेन-जी नामका मृतक किशोर-किशोरीका आमाबुबाको वेदना, तिनको रोदन, तिनको चित्कार परपरसम्म तरङ्ग बनेर गयो । सुन्दासुन्दै हावामा विलीन भएर अस्तित्वहीन भयो । मर्नेको सपना हावाले उडाएर लग्यो । बाँच्नेको मनमा जुनी–जुनी पीडा खील बनेर बस्यो । मलाई भने आगोमा झोसिन आउने कीटपतंगको घटना याद आयो ।

दिउँसोको यात्रा भएर पनि जहाजका झ्याल बन्द गरिएको हुँदा निष्पट्ट अन्धकार थियो । अधिकांश यात्रुहरू अल्पनिद्रामा लोलाएका देखिन्थे । केही सिट अगाडिको स्क्रिनमा फिल्म हेर्दैथिए । मेरो भने मन आकाशमा चरा बतासिए झैँ उडिरह्यो । घरि नेपालको सम्झना घरि अष्ट्रेलियामा सन्तान भेट्नुको आतुरीले गाँजिरह्यो । फेरि पनि नेपालका अघिल्ला दुई दिने त्रासदीका घटनाले सताइरह्यो । अविराम चेतन लहरीका बीच बितेका दुई दिन सम्झन थालेँ । कति कहालीलाग्दा थिए नेपालका लागि ती दुइ दिन ! कति भयग्रस्त थिए ती दुई दिन ! किशोरवयका अन्जान स्कुले विद्यार्थीले नेपाली धरतीमा रगत बगाएको विभत्स दिन । निर्दोष किशोर किशोरीका बाबु आमाको काख रित्तिएको दिन ।

विद्रोही युवाका नेताले भन्दै थिए जेन-जी युवाले वीरगति प्राप्त गरे । देश र जनताको लागि प्राण आहुती दिए । अमर शहिद बनेर गए । सरकारी पक्षलाई लागेको हुँदो हो केही बन्दुक पड्काएपछि आन्दोलनकारी भाग्छन् अनि सब शान्त भइहाल्छ । राजनीति गर्नेलाई के थाहा मृतकका बाबुआमाका ती अनमोल सन्तान थिए । के थाहा तिनलाई जन्माउन आमाले कति प्रसव पीडा खपिन् ? के थाहा तिनका बाबुले कति हन्डर खेपेर त्यो उमेरसम्म पुर्‍याए ? सम्झेँ खुकुरीको चोट अचानोलाई मात्र थाहा हुन्छ ।

जेन–जी नामका मृतक किशोर किशोरीका आमाबुबाको वेदना, तिनको रोदन, तिनको चित्कार परपरसम्म तरङ्ग बनेर गयो । सुन्दासुन्दै हावामा विलीन भएर अस्तित्वहीन भयो । मर्नेको सपना हावाले उडाएर लग्यो । बाँच्नेको मनमा जुनी-जुनी पीडा खील बनेर बस्यो । मलाई भने आगोमा झोसिन आउने कीटपतंगको घटना याद आयो । अग्निकुण्डमा होमिने सतीदेवीको कथा याद आयो । जानाजान छातीमा गोली थाप्न तयार युवाको चित्र सामुन्ने आयो । आखिर के पायो कसले ? यसै मन भरङ्ग भयो । चित्त कुँडियो ।

हुनहुनाएको हुरी झैँ दोस्रो दिनको पनि चित्र मेरो मानसपटलमा आयो । त्यस दिन आफ्नो घरको छतमा चढेर चारैतिर हेरियो । चारैतिर धुवाँको कुइरिण्डल । सिंहदरबार जल्यो । सर्बोच्च अदालत जल्यो । देशभरि दनदन आगो बलेको बलेकै थियो । दरबार जले । निजी घर पनि जले । राष्ट्रको खर्बाैंको धन क्षति भयो । जेल तोडिए । कैदीबन्दी भागे । सुरक्षाफौज अवाक भयो । सारा प्राशासनिक संयन्त्र ठप्प भयो । जितबाजीमा जयजयकार मनाइयो । कसले जित्यो कसले हार्‍यो नियतिले जान्दो हो । के चठ्याङ परेको हो त्यस्तो ? कि बहत्तर सालको भूकम्प मानवीय रूप लिएर फेरि आयो ? रनभुल्ल परियो । आफूले कहिल्यै नदेखेको देखियो । इतिहास उल्टो बाटो हिँड्यो । यसरी मनमा तीता कुरा खेलाउँदै गरेको यात्रालाई के यात्रा भनुँ खोइ ?