राष्ट्रियसभाको हिउँदे अधिवेशन आजदेखि

काठमाडौं । संघीय संसद्को राष्ट्रियसभा अधिवेशन आज (आइतबार)देखि सुरु हुँदै छ । गत भदौमा संघीय संसद्को अधिवेशन अन्त्य र प्रतिनिधिसभा विघटनपछि पहिलोपटक राष्ट्रियसभा अधिवेशन आह्वान भएको हो । ‘जेन-जी’ आन्दोलनका क्रममा नयाँ बानेश्वरस्थित संघीय संसद् भवनसमेत जलेपछि सिंहदरबारमै रहेको पुरानो राष्ट्रियसभा बैठक कक्षमा बैठक बस्न लागेको हो । आइतबार बिहान ११ बजेका लागि बैठक बोलाइएको छ । अधिवेशन अन्त्य भएको चार महिनापछि राष्ट्रियसभा बैठक बस्न लागेको हो । ‘जेन-जी’ आन्दोलनपछि गत भदौ ३१ गते राष्ट्रियसभाको चालु अधिवेशन अन्त्य गरिएको थियो । मन्त्रिपरिषद्को सिफारिशमा राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले राष्ट्रियसभाको अधिवेशन आह्वान गर्नुभएको हो ।

यसअघि राष्ट्रियसभा अध्यक्ष नारायणप्रसाद दाहालले सभाको आगामी अधिवेशनका लागि तयार पारिएको सिंहदरबारस्थित नयाँ बैठक कक्षको अवलोकन गर्नुभएको थियो । अवलोकनपछि सञ्चारकर्मीहरूसँग कुरा गर्दै अध्यक्ष दाहालले सिंहदरबार परिसरभित्रकै ऐतिहासिक संसद् भवनको कक्षबाट सभा सञ्चालन गर्न पाउनु गौरवको विषय भएको बताउनुभएको थियो । यस अधिवेशनमा सभामा विचाराधीन रहेका विधेयक, संसदीय समितिका प्रतिवेदन, सार्वजनिक महत्वका सूचना तथा जनसरोकारका विविध विषयमा सरकारसँग घनिभूत छलफल गरिने उहाँले जानकारी दिनुभयो । मन्त्रीहरूलाई बैठकमा उपस्थित गराएर जनचासोका विषयमा जवाफदेही बनाउने योजनासमेत रहेको उहाँको भनाइ छ । राष्ट्रियसभालाई ‘अविच्छिन्न सभा’ अर्थात् स्थायी सभाका रूपमा चिनिन्छ ।

अधिवेशनको तयारी पूरा
अधिवेशनको सबै तयारी पूरा भएको संसद् सचिवालयका प्रवक्ता एकराम गिरीले जानकारी दिनुभयो । उहाँका अनुसार पहिलो बैठकमा अधिवेशन आह्वानको पत्र पढेर सुनाइने र हालै निधन हुनुभएका नेपाली कांग्रेसका सांसद बलदेव बोहराप्रति शोक प्रस्ताव पारित गरिने सम्भावित कार्यसूची छ । दुई सदनात्मक संसदीय व्यवस्था रहेको नेपालको संविधानबमोजिम राष्ट्रियसभाले विज्ञ सेवा प्रदान गर्ने, कानुन बनाउने, सरकारलाई उत्तरदायी बनाउने नियमन र निर्देशन गर्ने, संसदीय सुनुवाइ गर्ने मुख्य कार्य गर्दै आएको छ ।

संघीय संसद्ले कानुन बनाउने भएकाले एउटा सभाले मात्रै कानुन बनाउन सक्दैन । तर, जनप्रतिनिधिको भूमिका राष्ट्रियसभाले खेल्न सक्छ । सरकारको कामको निगरानी र खबरदारी गर्नसक्छ । विभिन्न प्रस्ताव आउन सक्छन् । सांसदहरूले विषयगत र क्षेत्रगत विषय उठाउन सक्छन् । राष्ट्रियसभाले विचाराधीन विधेयक र अध्यादेश अगाडि बढाउन सक्छ ।

अधिवेशनमा विचाराधीन विधेयक र अध्यादेशमाथि पनि छलफल हुने कार्यक्रम छ । राष्ट्रियसभामा पाँच विधेयक विचाराधीन छन् । सभामा विचाराधीन अभौतिक सांस्कृतिक सम्पदा (संरक्षण) विधेयक, राष्ट्रिय विधि विज्ञान प्रयोगशाला (स्थापना र सञ्चालन) विधेयक छन्  भने तीनवटा विधेयक विधायन समितिमा विचाराधीन छन् । जसमा पर्यटन विधेयक, चलचित्र विधेयक र सामाजिक सञ्जाल विधेयक छन् । यस्तै, प्रतिनिधिसभा सदस्य निर्वाचन (पहिलो संशोधन) अध्यादेश र नेपाल विशेष सेवा (दोस्रो संशोधन) अध्यादेश छन् ।

यस्तो छ माघको कार्यतालिका
राष्ट्रियसभाको माघ महिनाको कार्यतालिका स्वीकृत भएको छ । कार्यव्यवस्था परामर्श समितिको शनिबार सिंहदरबारमा बसेको बैठकले कार्यतालिका स्वीकृत गरेको हो । कार्यतालिकाअनुसार माघ महिनामा राष्ट्रियसभामा शपथग्रहण, विधेयक प्रस्तुत तथा छलफल, विभिन्न संसदीय समितिका प्रतिवेदन पेस र संवैधानिक तथा वैधानिक निकायका वार्षिक प्रतिवेदनमाथि छलफल हुने भएको छ । अधिवेशनको प्रारम्भिक बैठकमै अध्यक्ष आसनसम्बन्धी जानकारी गराइनेछ भने राष्ट्रियसभाका सदस्यहरूको शपथ तथा नामावली अद्यावधिकसम्बन्धी औपचारिक कार्यसूची समेटिएको छ । त्यसपछि सरकारका तर्फबाट विभिन्न विधेयक प्रस्तुत गरिनेछन् । विशेषगरी केही ऐन संशोधनसम्बन्धी विधेयकहरूलाई दफावार छलफलका लागि अघि बढाइने कार्यतालिकामा उल्लेख छ ।

माघ महिनाका बैठकहरूमा विकास, आर्थिक मामिला तथा सुशासन समिति, विधायन व्यवस्थापन समिति, संघीयता सबलीकरण तथा राष्ट्रिय सरोकार समिति लगायतका समितिहरूका वार्षिक तथा विषयगत प्रतिवेदन पेस हुनेछन् । यस्तै, समितिहरूले तयार पारेका अध्ययन प्रतिवेदनमाथि सभामा छलफल हुने कार्यक्रम पनि तय गरिएको छ ।

त्यसैगरी राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोग, राष्ट्रिय महिला आयोग, राष्ट्रिय दलित आयोग, राष्ट्रिय समावेशी आयोगलगायत विभिन्न संवैधानिक निकायका आर्थिक वर्ष २०८०/८१ का वार्षिक प्रतिवेदन राष्ट्रियसभामा पेस गरिने कार्यसूचीमा समावेश छ । ती प्रतिवेदनमाथि सभामा छलफल गरी सरकारको ध्यानाकर्षण गराइनेछ । कार्यतालिकामा आवश्यकताअनुसार अकस्मिक तथा सार्वजनिक महत्वका विषयमा छलफल, सदस्यहरूले उठाउने प्रश्न तथा सरकारको जवाफसमेत समेट्न सकिने उल्लेख छ ।

वामदेव गौतमले राजीनामा दिने
नेपाली कम्युनिष्ट पार्टीका वरिष्ठ नेता वामदेव गौतमले आइतबार राष्ट्रियसभा सदस्यबाट राजीनामा दिनुहुने भएको छ । बर्दिया क्षेत्र नम्बर १ मा नेकपाबाट प्रतिनिधिसभा सदस्य उम्मेदवार हुने भएपछि उहाँले राष्ट्रियसभा सदस्यबाट राजीनामा दिन लाग्नुभएको हो । गुलरियामा शनिबार बिहान आयोजित कार्यक्रममा उहाँले राष्ट्रियसभा सदस्य भएर प्रतिनिधिसभाको उम्मेदवार हुन नपाउने भएकाले राजीनामा दिन लागेको बताउनुभयो । बर्दिया क्षेत्र नम्बर १ बाट २०४८ सालदेखि निरन्तर चुनावी मैदानमा उत्रिनुभएका तत्कालीन एमालेका उपाध्यक्ष गौतम कांग्रेसका पूर्वसभापति एंव पूर्वसिँचाई मन्त्री सञ्जयकुमार गौतमसँग ०७४ मा पराजित हुनुभएको थियो । त्यसपछि भने उहाँ यो क्षेत्रबाट उम्मेदवार बन्नुभएको छैन ।