व्यावसायिक सफलता महत्वपूर्ण भए पनि त्यसका लागि मौलिकता गुमाउनुहुँदैन : शेखर लामा

नेपाली चलचित्र क्षेत्रमा नृत्यकारका रूपमा प्रवेश गर्नुभएका शेखर लामा आज सिर्जनशील र सक्रिय निर्माताका रूपमा परिचित हुनुहुन्छ । कला, संघर्ष र निरन्तरताको संगम बन्नुभएका उहाँको यात्राले छोटो समयमै उल्लेखनीय पहिचान बनाएको छ । चलचित्र ‘छल’मार्फत् निर्माताका रूपमा औपचारिक प्रवेश गर्नुभएका लामाले सोही समयदेखि आफ्नै पोष्ट-प्रोडक्सन संस्था स्थापना गर्दै चलचित्र निर्माणलाई व्यावसायिक आधारमा अघि बढाउनुभयो । अभिनय र नृत्यको अनुभवलाई निर्माण व्यवस्थापनसँग जोड्दै उहाँले ‘हिरोज’ लगायतका चलचित्र निर्माण गर्नुभयो र ‘टुल्की’ सम्म आइपुग्दा हालसम्म आधा दर्जन चलचित्र निर्माण गरिसक्नुभएको छ ।

उहाँको निर्माणमा बनेको चलचित्र ‘टुल्की’ ले नेपाली चलचित्र क्षेत्रमा मात्र होइन, अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा समेत उल्लेखनीय चर्चा बटुलेको छ । चलचित्र विकास बोर्डद्वारा आयोजना गरिएको ‘विशेष चलचित्र २०७९’ कार्यक्रमअन्तर्गत ‘टुल्की’ राष्ट्रपतिबाट सम्मानित भएको थियो । यसै चलचित्रले ‘स्पेनी बब्बलेर इन्टरनेसनल अवार्ड २०२२’ र ‘बेस्ट प्रोड्युसर अफ द एचिभमेन्ट अवार्ड २०२४’ जस्ता प्रतिष्ठित अन्तर्राष्ट्रिय अवार्डसमेत हात पारेको छ ।

बहुपति प्रथामा आधारित सामाजिक कथावस्तु बोकेको ‘टुल्की’ले मौलिक विषयवस्तु र सशक्त प्रस्तुतीकरणका कारण विभिन्न महोत्सवमा सफलता पाएको छ । चलचित्रले ‘आदिवासी जनजाति चलचित्र महोत्सव’ मा उत्कृष्ट चलचित्र (आप्लेङ ला नाम्शा) र ‘नेपाल ग्रामीण चलचित्र महोत्सव’ मा उत्कृष्ट चलचित्र कथा–संवादलगायतका विधामा अवार्ड प्राप्त गर्दै यसको कलात्मक र सामाजिक महत्व प्रमाणित गरेको छ ।
सिर्जनशीलतासँगै सामाजिक यथार्थलाई पर्दामा उतार्ने प्रयासमा देखिनुहुने शेखर व्यावसायिक सफलताभन्दा पनि नेपाली समाजको माटो सुहाउने मौलिक कथामा काम गर्न रुचि राख्नुहुन्छ । उहाँका अनुसार, चलचित्र मनोरञ्जनको माध्यममात्र नभई समाजलाई ऐना देखाउने सशक्त साधन हो ।

हाल निर्माता लामा दुई नयाँ चलचित्र ‘लुसु’ र ‘दमिनी गाउँ’ को निर्माण क्रममा छन् । यी परियोजनाहरू पनि नेपाली समाज, संस्कृति र जनजीवनसँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएका विषयवस्तुमा आधारित हुने उहाँको भनाइ छ । नयाँ पुस्ताका प्रतिनिधि निर्माता शेखर लामाको यात्रा नेपाली चलचित्र उद्योगमा आशा र सम्भावनाको संकेतका रूपमा हेरिएको छ । मौलिक सोच, निरन्तर मिहिनेत र सामाजिक उत्तरदायित्वको संयोजनसँगै उहाँ नेपाली सिनेमा क्षेत्रमा फरक छाप छोड्ने दिशामा अघि बढिरहनुभएको छ । व्यावसायिक सफलता महत्वपूर्ण भए पनि त्यसका लागि मौलिकता गुमाउनुहुँदैन भन्ने मान्यता राख्नुहुने निर्माता/कलाकार शेखर लामासँग हिमालय टाइम्सका लागि गीता अधिकारीले गर्नुभएको संवादको संक्षिप्त अंशः-

नेपाली चलचित्र क्षेत्रमा यहाँको प्रवेश कसरी भयो ?
सानै उमेरदेखि नै मलाई नृत्यप्रति गहिरो रुचि थियो । गाउँ-ठाउँका सांस्कृतिक कार्यक्रमदेखि लिएर विद्यालय र विभिन्न मञ्चहरूमा नृत्य प्रस्तुत गर्दै हुर्किएको हुँ । यही रुचिलाई निरन्तर अभ्यास र सिकाइमार्फत् निखार्दै जाँदा म म्युजिक भिडियो र चलचित्रसम्म आइपुगेँ । नृत्यकै कारण चलचित्र क्षेत्रसँग नजिक हुन पाएँ र पर्दाभित्रको संसारलाई भित्रैबाट बुझ्ने अवसर मिल्यो ।

‘व्यावसायिक सफलता महत्वपूर्ण भए पनि त्यसका लागि मौलिकता गुमाउनुहुँदैन भन्ने मेरो मान्यता हो । नेपाली समाजको माटो, संस्कृति र यथार्थसँग जोडिएका कथाहरू नै दीर्घकालीन रूपमा टिकाउ हुन्छन् । विदेशी शैलीको नक्कलभन्दा आफ्नै कथा, आफ्नै भोगाइ र आफ्नै समाजका प्रश्नहरू उठाउनु आवश्यक छ । म चलचित्रलाई समाज परिवर्तनको सशक्त माध्यम मान्छु । त्यसैले मनोरञ्जनसँगै सामाजिक जिम्मेवारी पनि बोक्ने सिर्जनामा काम गर्न रुचि राख्छु । दर्शकलाई सोच्न बाध्य बनाउने, प्रश्न उठाउने र संवाद सिर्जना गर्ने चलचित्र बनाउनु नै मेरो लक्ष्य हो ।’

नृत्यबाट निर्माता बन्ने यात्रालाई कसरी सम्झनुहुन्छ ?
नृत्य र अभिनयमा सक्रिय रहँदा मैले चलचित्र निर्माणको व्यवस्थापकीय पक्षलाई पनि नजिकबाट नियाल्ने मौका पाएँ । कलाकारका रूपमा काम गर्दा निर्माण पक्षको महत्व, चुनौती र जिम्मेवारी बुझ्दै गएँ । यही बुझाइले मलाई नयाँ बाटोमा सोच्न प्रेरित गर्‍यो । विसं. २०७० सालदेखि म सहनिर्माताका रूपमा चलचित्र निर्माणमा प्रवेश गरेँ । कलाकारिताबाट सुरु भएको मेरो यात्रा आज सिर्जनशील र व्यवस्थापकीय दुवै पाटो समेट्ने निर्माता बन्ने दिशामा विस्तार भएको छ । यो यात्रालाई म संघर्ष, सिकाइ र निरन्तरताको परिणामका रूपमा लिन्छु ।

निर्माताका रूपमा तपाईंको औपचारिक सुरुवात कसरी भयो ?
निर्माताका रूपमा मेरो औपचारिक सुरुवात चलचित्र ‘छल’बाट भएको हो । यो चलचित्रले मलाई निर्माणको वास्तविक अनुभव दियो । त्यही समयदेखि मैले चलचित्रलाई केवल सिर्जनात्मक माध्यममात्र होइन, व्यावसायिक र संस्थागत रूपमा पनि अघि बढाउनुपर्छ भन्ने महसुस गरेँ । त्यसपछि आफ्नै पोष्ट–प्रोडक्सन संस्था स्थापना गर्दै चलचित्र निर्माणलाई व्यवस्थित ढंगले अघि बढाउने प्रयास गरेँ ।

अभिनय र नृत्यमा हासिल गरेको अनुभवलाई निर्माण व्यवस्थापनसँग जोड्दा काम गर्न सहज पनि भयो । कलाकारको मनोविज्ञान, कथाको संवेदनशीलता र दर्शकको अपेक्षालाई बुझेर निर्माण गर्नु मेरो प्राथमिकता रह्यो । यही क्रममा ‘हिरोज’ जस्ता चलचित्रहरू निर्माण भए र क्रमशः ‘टुल्की’ सम्म आइपुग्दा म निरन्तर सिक्दै र प्रयोग गर्दै अघि बढिरहेको छु ।

ADVERTISEMENT

‘टुल्की’ निर्माणको सोच कसरी आयो, बहुपति प्रथाजस्तो संवेदनशील विषय रोज्नुको कारण के हो ?
‘टुल्की’ निर्माण गर्ने सोच समाजका केही गहिरा र कम उठाइने विषयहरूलाई पर्दामा उतार्ने चाहनाबाट आएको हो । बहुपति प्रथा नेपाली समाजका केही समुदायमा अझै विद्यमान भए पनि यसबारे खुलेर छलफल कमै हुने गर्छ । यस्ता विषयलाई बेवास्ता गर्दा समाजमा विद्यमान यथार्थ ओझेलमा पर्छ भन्ने लाग्यो ।

चलचित्र मनोरञ्जनको माध्यममात्र नभई समाजलाई ऐना देखाउने सशक्त साधन हो भन्ने मेरो विश्वास हो । त्यसैले ‘टुल्की’मार्फत् मनोरञ्जनसँगै प्रश्न उठाउने र सोच्न बाध्य बनाउने प्रयास गरिएको छ । संवेदनशील विषय भएकाले चुनौतीहरू धेरै थिए, तर जोखिम लिनुपर्छ भन्ने सोचले नै यो चलचित्र निर्माण गरियो ।

‘टुल्की’प्रति दर्शकको प्रतिक्रिया कस्तो पाउनुभयो ?
इमान्दार भएर भन्नुपर्दा, प्रदर्शनअघि दर्शकले यसलाई कसरी लिन्छन् भन्ने जिज्ञासा र अलिकति डर पनि थियो । किनकि बहुपति प्रथाजस्तो विषय नेपाली चलचित्रमा कमै प्रस्तुत भएको छ । तर, प्रदर्शनपछि दर्शकको प्रतिक्रिया हेर्दा सुखद अनुभूति भयो । दर्शकले ‘टुल्की’लाई परम्परागत ढाँचाभन्दा फरक सोच र दृष्टिकोण प्रस्तुत गर्ने चलचित्रका रूपमा हेरेको पाएँ । विषयको गहिराइ, यथार्थपरक प्रस्तुति र सामाजिक सन्देशले उनीहरूलाई छोएको प्रतिक्रिया पाएको छु । धेरैले यस किसिमका फरक, साहसी र मौलिक कथावस्तु नेपाली चलचित्रमा आवश्यक रहेको बताएका छन्, जुन मेरा लागि ठूलो प्रेरणा हो ।

‘टुल्की’ले राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा पाएको सफलतालाई कसरी हेर्नुहुन्छ ?
‘टुल्की’ले नेपाली चलचित्र क्षेत्रमा मात्र होइन, अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा पनि चर्चा पाउनु हाम्रा लागि गर्वको कुरा हो । चलचित्र विकास बोर्डद्वारा आयोजना गरिएको ‘विशेष चलचित्र २०७९’ कार्यक्रममा राष्ट्रपति सम्मान प्राप्त गर्नु हाम्रो टिमका लागि ऐतिहासिक क्षण थियो ।

त्यसैगरी ‘स्पेनी बब्बलेर इन्टरनेसनल अवार्ड २०२२’ र ‘बेस्ट प्रोड्युसर अफ द एचिभमेन्ट अवार्ड २०२४’ जस्ता अन्तर्राष्ट्रिय अवार्ड प्राप्त गर्नुले हाम्रो मिहिनेतको कदर भएको महसुस गराएको छ । साथै ‘आदिवासी जनजाति चलचित्र महोत्सव’ र ‘नेपाल ग्रामीण चलचित्र महोत्सव’ मा प्राप्त अवार्डहरूले चलचित्रको कलात्मक र सामाजिक महत्व प्रमाणित गरेको छ । यी सबै उपलब्धिले अझ जिम्मेवार भएर काम गर्न प्रेरित गरेको छ ।

तपाईं व्यावसायिक सफलताभन्दा मौलिक कथामा जोड दिनुहुन्छ, किन ?
व्यावसायिक सफलता महत्वपूर्ण भए पनि त्यसका लागि मौलिकता गुमाउनुहुँदैन भन्ने मेरो मान्यता हो । नेपाली समाजको माटो, संस्कृति र यथार्थसँग जोडिएका कथाहरू नै दीर्घकालीन रूपमा टिकाउ हुन्छन् । विदेशी शैलीको नक्कलभन्दा आफ्नै कथा, आफ्नै भोगाइ र आफ्नै समाजका प्रश्नहरू उठाउनु आवश्यक छ । म चलचित्रलाई समाज परिवर्तनको सशक्त माध्यम मान्छु । त्यसैले मनोरञ्जनसँगै सामाजिक जिम्मेवारी पनि बोक्ने सिर्जनामा काम गर्न रुचि राख्छु । दर्शकलाई सोच्न बाध्य बनाउने, प्रश्न उठाउने र संवाद सिर्जना गर्ने चलचित्र बनाउनु नै मेरो लक्ष्य हो ।

हाल तपाईं कुन-कुन नयाँ परियोजनामा व्यस्त हुनुहुन्छ ?
हाल म दुई नयाँ चलचित्र ‘लुसु’ र ‘दमिनी गाउँ’ को निर्माणमा व्यस्त छु । यी दुवै चलचित्र नेपाली समाज, संस्कृति र जनजीवनसँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएका विषयवस्तुमा आधारित छन् । ग्रामीण जीवन, सामाजिक सम्बन्ध र मानवीय संवेदनालाई केन्द्रमा राखेर यी कथाहरू तयार गरिँदै छन् । यी परियोजनाहरू पनि ‘टुल्की’ जस्तै मौलिक सोच र सामाजिक यथार्थमा आधारित हुनेछन् । दर्शकले आफूलाई कथासँग जोड्न सकून् भन्ने उद्देश्यका साथ हामी काम गरिरहेका छौं ।

नेपाली चलचित्र उद्योगको वर्तमान अवस्थालाई कसरी मूल्यांकन गर्नुहुन्छ ?
नेपाली चलचित्र उद्योग परिवर्तनको चरणमा छ । प्रविधि, दर्शकको स्वाद र सोच सबै बदलिँदै गएको छ । नयाँ पुस्ताका निर्माता, निर्देशक र कलाकारहरू फरक सोचका साथ आउनु सकारात्मक पक्ष हो । तर, अझै पनि मौलिक कथाको अभाव, बजेट व्यवस्थापन र बजार विस्तारमा चुनौतीहरू छन् । यदि हामीले दर्शकको विश्वास जित्ने गुणस्तरीय र मौलिक चलचित्र निर्माण गर्न सक्यौं भने नेपाली सिनेमा अझ सशक्त बन्नेछ । सहकार्य, इमान्दार प्रयास र दीर्घकालीन सोच आवश्यक छ ।

अन्त्यमा ?
चलचित्र क्षेत्रमा आउन चाहने नयाँ पुस्ताले धैर्य, निरन्तरता र इमान्दार मिहिनेतलाई आत्मसात् गर्नुपर्छ । यो क्षेत्रमा सजिलो केही छैन, तर सिक्ने चाहना र सिर्जनशील सोच भए अवसर अवश्य आउँछ । छोटो बाटो खोज्नुभन्दा आफ्नो पहिचान र मौलिकता निर्माण गर्न ध्यान दिनुपर्छ ।
म पनि सिक्दै गरेको यात्रामा छु । यही सिकाइ र अनुभवलाई आधार बनाएर नेपाली समाजको कथा भन्न पाउनु नै मेरो सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि हो भन्ने लाग्छ ।