गुण्डु संवादपछि विद्या भण्डारीको ‘कमब्याक’

काठमाडौं । पूर्वराष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले नेकपा एमालेमा ‘कमब्याक’ गर्नुभएको छ । गत वर्ष पार्टी सदस्यता ‘पेण्डिङ’मा राखिएपछि भण्डारीको एमालेसँगको सम्बन्ध चिसिएको थियो । तर, केही दिनअघि पार्टी अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीसँगको लामो संवादपछि एमालेले भण्डारीलाई औपचारिक निम्तो दिएको हो । पार्टी सदस्यता रोकिएयता पहिलो पटक आइतबार पूर्वराष्ट्रपति भण्डारी नेकपा एमालेको औपचारिक कार्यक्रममा प्रमुख अतिथिका रूपमा उपस्थित हुनुभएको छ । मदन भण्डारीको ३३औँ स्मृति दिवसमा एमालेले भण्डारीलाई प्रमुख अतिथिका रूपमा बोलाएको हो ।

२०७९ फागुन २८ मा राष्ट्रपतिको कार्यकाल सकिएपछि भण्डारीले सक्रिय राजनीतिमा फर्किएको घोषणा गर्दै पुरानो पार्टी एमालेमा आफ्नो सदस्यता नवीकरण गराउनुभएको थियो । तर, पार्टीको नेतृत्व खोसिने जोखिम बढेपछि अध्यक्ष ओलीले साउन ६ गते भण्डारीको पार्टी सदस्यता रोक्ने निर्णय गर्नुभएको थियो । जसले गर्दा भण्डारी २०८२ मंसिर २७ देखि पुस ३ सम्म भएको ११औँ महाधिवेशनमा सहभागी हुन पाउनुभएन । यसपछि उहाँकै समर्थनमा एमालेका तत्कालीन वरिष्ठ उपाध्यक्ष ईश्वर पोखरेलले प्यानलै बनाएर ओलीलाई अध्यक्ष पदमा टक्कर दिए पनि सफल हुन सक्नुभएन ।

गत वर्ष साउनमा सदस्यता ‘पेण्डिङ’ मा राखेपछि ओली र भण्डारीबीच विवाद बढेको थियो । वैशाख २८ गते गुण्डुमा भण्डारी र ओलीबीचको संवादपछि एमालेले औपचारिक रूपमा प्रमुख अतिथिका रूपमा बल्खुमा बोलाएको हो । मदन आश्रित स्मृति कार्यक्रममा प्रमख अतिथि रहनुभएकी भण्डारीले नेताकै हैसियतले सम्बोधन गर्दै भन्नुभयो, ‘जनताको बहुदलीय जनवादको मूल मर्मलाई आत्मसात गर्दै लोकतन्त्र, राष्ट्रिय एकता, सुशासन र समृद्ध नेपालको लक्ष्य प्राप्तिका लागि हामी सबै एकताबद्ध भएर अघि बढौँ ।’ कार्यक्रममा एमाले अध्यक्ष ओली भने सहभागी हुनुभएन । पत्थरी र हर्नियाको शल्यक्रिया गरेर हाल स्वास्थ्य लाभ गरिरहनु भएका ओलीले आइतबारको कार्यक्रममा आफू उपस्थित नहुने बरु विद्या भण्डारीलाई प्रमुख अतिथि बनाउन उपयुक्त हुने सुझाव दिनुभएको थियो । ओली पछिल्लो समय सार्वजनिक कार्यक्रममा निस्किनुभएको छैन ।

पार्टी सदस्यतासमेत खोसिएकी भण्डारी नेकपा एमालेको कार्यक्रममा प्रमुख अतिथि बनेपछि अध्यक्ष ओलीसँगको फाटो अन्त्य भएको विश्लेषण हुन थालेको छ । केही समययता पार्टी अध्यक्ष ओली र भण्डारीबीच राजनीतिक दूरी बढेको भए पनि भण्डारीलाई आइतबार प्रमुख अतिथि बनाउने निर्णय ओलीकै चाहनाअनुसार भएको एकजना ओलीनिकट नेताको दाबी छ । उपाध्यक्ष रामबहादुर थापा बादलले अध्यक्षता गरेको कार्यक्रममा उपाध्यक्ष विष्णु पौडेल, महासचिव शंकर पोखरेललगायत नेताहरू मञ्चमा थिए । उनीहरू पनि यसअघि भण्डारीको सदस्यता खारेज गर्ने पक्षमै उभिएका नेता हुन् । यसरी सदस्यतासमेत खोसिनुभएकी पूर्वराष्ट्रपति भण्डारी एकाएक एमाले कार्यक्रमको प्रमुख अतिथि बन्नुमा ओलीको स्वास्थ्य मात्र कारण नभएको नेकपा एमालेकै नेताहरूको जिकिर छ । नेकपा एमालेका कतिपय नेताहरूले भने ओली र भण्डारीको सम्बन्ध सुध्रिएको भन्दै खुसीसमेत व्यक्त गरेका छन् ।

तर, अध्यक्ष ओलीप्रति असन्तुष्ट नेताहरूले भने ओलीले बाध्यतावश भण्डारीसँग नजिकिएर सम्बन्ध सुधारको प्रयास थालेको दाबी गरेका छन् । कुनै बेला नेकपा एमालेमा सर्वेसर्वा रहनुभएका ओली अहिले जीवनकै ठूलो राजनीतिक संकटमा हुनुहुन्छ । ‘जेन-जी’ आन्दोलनमा सत्ताच्युत भएपछि ओली नेतृत्वको एमाले इतिहासकै सबैभन्दा कमजोर बनेको छ । गत फागुन २१ को प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा एमालेले प्रत्यक्षतर्फ नौ सिट मात्र जित्न सक्यो । समानुपातिकतर्फ १६ सिट पाएकाले अहिले २५ सांसद प्रतिनिधिसभामा प्रतिनिधित्व गर्छन् ।

अध्यक्ष ओलीकै नेतृत्वमा पार्टी आन्दोलन उठाउन नसकिने निष्कर्षमा पुगेका संस्थापन पक्षकै कतिपय नेताहरू ओलीको विकल्प खोज्न थालेका छन् । उपाध्यक्ष विष्णु पौडेल, पृथ्वीसुब्बा गुरुङ, रघुजी पन्त, महासचिव शंकर पोखरेलहरू नै ओलीको विकल्प खोज्न लागेपछि ओली राजनीतिक र नैतिक संकटमा पर्नुभएको छ । गत मंसिरमा भएको ११औँ महाधिवेशनमा ओलीलाई नेतृत्वमा दोहोर्‍याउन लाग्नेहरूले नै पछिल्लो समय नेतृत्व छोड्न दबाब दिन थालेका छन् । आफूमाथिको संकट मोचनका लागि ओलीले भण्डारीको सहारा खोजेको कतिपयको विश्लेषण छ ।

आन्तरिक एकता गरी जनविश्वास जगाउनु आवश्यक : पूर्वराष्ट्रपति भण्डारी
अध्यक्ष ओलीसँग सम्बन्ध सुध्रिएको संकेत भण्डारीले आइतबारको अभिव्यक्तिमा पनि दिनुभएको छ । उहाँ पार्टीभित्र उठिराखेको नेतृत्व र पार्टी आन्दोलन पुनर्गठनको विषयमा प्रवेश नै गर्नुभएन । उहाँले वैचारिक पुनर्जागरणको खाँचो मात्रै महसुस गर्नुभयो । पूर्वराष्ट्रपति भण्डारीले नेताहरूले आत्मसमीक्षा, आन्तरिक एकता गरी जनविश्वास जगाउनुपर्ने उल्लेख गर्दै भन्नुभयो, ‘अब पार्टीले पुनः जनविश्वासलाई अझ सुदृढ बनाउन जनमुखी कार्यशैली, आत्मअनुशासन र सेवा भावलाई व्यवहारमा उतार्नुपर्दछ । कार्यकर्ताहरू जनताको बीचमा पुग्नुपर्दछ, जनताको दुःख–सुखमा सहभागी हुनुपर्दछ र समाजमा सकारात्मक राजनीतिक संस्कार निर्माणमा सक्रिय बन्नुपर्दछ ।’ एमालेकी तत्कालीन उपाध्यक्ष विद्या पहिलो पटक २०७२ कात्तिक ११ मा राष्ट्रपति बन्नुभएको थियो । त्यसपछि लगातार दोस्रो कार्यकालका लागि फेरि २०७४ फागुन २९ गते राष्ट्रपतिमा निर्वाचित हुनुभएको थियो ।

विद्या नेतृत्वमै वाम एकताको पहल
हुन त पूर्वराष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीको नेतृत्वमा वाम एकताको प्रयास जारी छ । मुख्यगरी नेकपा एमाले र नेपाली कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) का युवा नेताहरू पूर्वराष्ट्रपति भण्डारीको नेतृत्वमा वाम एकताको पहल गरिरहेका छन् । ‘जेन-जी’ आन्दोलनपछि रक्षात्मक बनेका वाम दलहरू फागुन २१ गते भएको प्रतिनिधिसभा चुनावबाट थप कमजोर बनेका छन् । कुनै बेला सदनमा ६० प्रतिशत मत रहेका वाम दलहरू अहिले प्रमुख प्रतिपक्षको हैसियतमा समेत छैनन् । आफूहरूप्रति नागरिकमा देखिएको बढ्दो असन्तुष्टिले अस्तित्वको लडाइँमा रहेका वाम दलहरू एकता गरेर शक्ति आर्जन गर्ने प्रयासमा छन् । तर, वाम दलहरू मुख्य गरी एमाले र नेकपाबीच नेतृत्वको विषयमा आकार देखिन सकेको छैन । सानो आकारमा खम्चिए पनि वाम घटकका नेताहरू एक-अर्काको नेतृत्व स्वीकार गर्ने अवस्थामा अझै पुगेका छैनन् । त्यसकारण पनि पूर्वराष्ट्रपति भण्डारीको नेतृत्व सर्वस्वीकार्य हुनसक्ने भन्दै मूलतः तेस्रो तहका नेताहरूले प्रयास जारी राखेका छन् । दुवै दलका कतिपय नेताहरूले त भण्डारीको नेतृत्वमा वाम एकता गर्नुपर्ने धारणा सार्वजनिक गरिसकेका छन् ।

आजको आवश्यकता एमालेसहितको वाम एकता : संयोजक दाहाल
पछिल्लो समय नेकपाका संयोजक पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ले वाम एकताको कुरा अगाडि बढाइरहनु भएको छ । यसअघि एक दर्जन कम्युनिष्ट घटकसँग एकता गर्दा पनि कमजोर नतिजा ल्याउनुभएका प्रचण्ड अहिले एमालेसहितको वाम एकता गर्नुपर्ने पक्षमा वकालत गरिरहनु भएको हो । आइतबार सुर्खेतको वीरेन्द्रनगरमा संयोजक प्रचण्डले आजको आवश्यकता कम्युनिष्ट आन्दोलनको एकता गर्नु भएको जिकिर गर्दै भन्नुभयो, ‘विभिन्न वामपन्थी समूह र नेताहरूसँग औपचारिक–अनौपचारिक छलफल भइराखेको पनि छ । सहकार्य गर्दै गएर, समझदारी बनाउँदै गएर, विश्वास बढाउँदै लगेर एउटा बिन्दुमा गएर ध्रुवीकरण हुनुपर्छ भन्ने हो । अहिलेको अवस्थामा देशको परिस्थितिमा अर्थपूर्ण र परिणाममुखी एकता भनेको एमालेसँगै हो ।’

भदौ २३-२४ पनि दासढुंगा घटनाकै निरन्तरता : उपाध्यक्ष बादल
नेकपा एमालेका उपाध्यक्ष रामबहादुर थापा ‘बादल’ ले दासढुंगा घटना सामान्य सडक दुर्घटना या देशी-विदेशी शक्तिहरूको एउटा गम्भीर राजनीतिक षड्यन्त्र थियो भन्ने आजसम्म अनुत्तरित र रहस्यमय रहेको बताउनुभएको छ । देशी-विदेशी शक्तिका लागि कुनै राजनीतिक दल, त्यसको नेता वा कुनै व्यक्ति गम्भीर चुनौती र खतराको रूपमा उपस्थित हुने देखिएमा भौतिक रूपमै समाप्त अभ्यास देखिएको टिप्पणी गर्दै उपाध्यक्ष बादलले भन्नुभयो, ‘हामीले भर्खरै भदौ २३-२४ गते पनि हामी दासढुंगा प्रकरण देख्छौँ । राजनीतिक दलहरूलाई सिंगै जलाउने प्रयत्न गरियो, षड्यन्त्र गरियो । वास्तवमा यसको अन्तर्यमा यो दासढुंगा घटनाकै निरन्तरता नै थियो ।’