विश्वकपका चार ठूला विवाद

न्युयोर्क । संयुक्त राज्य अमेरिका, क्यानडा र मेक्सिकोमा संयुक्त रूपमा आयोजना भइरहेको ४८ टोली सम्मिलित सन् २०२६ को ऐतिहासिक फिफा विश्वकप यतिबेला मैदानभित्रको खेलका कारण मात्र नभई विवादहरूका कारण पनि चर्चामा रहेको छ । राजनीतिक हस्तक्षेप, फिफाको लाचारी, अध्यागमनसम्बन्धी विभेदकारी नीति र भिएआर (भिडियो असिस्टेन्ट रेफ्री)को विवादास्पद प्रयोगका कारण यो विश्वकप हालसम्मकै विवादित संस्करण बन्न पुगेको हो ।

विश्वकपका लागि वैध भिसा हुँदाहुँदै पनि सोमालियाका चर्चित रेफ्री ओमार अब्दुलकादिर अर्टानलाई संयुक्त राज्य अमेरिकाले प्रवेश अनुमति नदिएपछि प्रतियोगिताको सुरुवात नै खल्लो बन्न पुग्यो । अमेरिकी प्रशासनको व्यापक आलोचना भइरहेको अध्यागमन नीतिअन्तर्गत गत वर्ष सोमालियासहित १२ देशका नागरिक र यस विश्वकपका लागि छनोट भएका हाइटी, इरान, सेनेगल र आइभोरी कोस्टका नागरिकमाथि यात्रा प्रतिबन्ध लगाइएको थियो । राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको प्रशासनका एक अधिकारीले बिनाकुनै प्रमाण अर्टानको सम्बन्ध संदिग्ध आतंककारी समूहसँग रहेको आरोप लगाउँदै उहाँलाई प्रवेश निषेध गरिएको दाबी गर्नुभयो ।

अर्टान अफ्रिकी फुटबल महासंघ (क्याफ)द्वारा सन् २०२५ को उत्कृष्ट पुरुष खेल अधिकारी घोषित भइसकेका सम्मानित रेफ्री हुन् । आफ्ना रेफ्रीको बचाउ गर्नुको सट्टा फिफा र यसका अध्यक्ष जियानी इन्फान्टिनोले आलोचकहरूलाई ‘शान्त रहन र रिल्याक्स गर्न’ भन्दै गैरजिम्मेवार टिप्पणी गर्नुभयो । यद्यपि, अर्टानलाई उहाँको देशमा भव्य स्वागत गरिएको थियो र फिफाले उहाँलाई पूर्ण भुक्तानी दिने तथा आगामी सिजनको युइएफए सुपर कपमा रेफ्रीको भूमिका दिने निर्णय गरेको छ ।

अमेरिकी खेलाडी बालोगुनको कारबाही फुकुवा र ट्रम्पको दबाब
फिफाको अनुशासन समितिको स्वतन्त्रतामाथि त्यतिबेला ठूलो प्रश्न उठ्यो जब अमेरिकी स्ट्राइकर फोलारिन बालोगुनले पाएको रातो कार्डबापतको प्रतिबन्धलाई फिफाले फिर्ता लियो । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले यस मामिलामा फिफा अध्यक्ष इन्फान्टिनोलाई व्यक्तिगत रूपमा दबाब दिएपछि फिफाले राजनीतिक दबाबका सामु आत्मसमर्पण गरेको आरोप लाग्यो । इन्फान्टिनोले फिफाका न्यायिक निकायहरू स्वतन्त्र रूपमा चल्ने दाबी गरे पनि युरोपेली फुटबल महासंघले फिफाले ‘लक्ष्मण रेखा’ नाघेको भन्दै तीव्र आक्रोश व्यक्त गर्‍यो ।

बेल्जियमले खेल सुरु हुनु केही घण्टाअघि मात्रै बालोगुनको खेल योग्यतामाथि फिफासमक्ष चुनौती दिएको थियो । तर, फिफाले बेल्जियमको अपिल खारेज गरिदिएपछि बालोगुनले अमेरिकाको सुरुवाती ११ मै रहेर खेले । यद्यपि, बेल्जियमले अमेरिकालाई ४-१ को फराकिलो अन्तरले पराजित गर्दै क्वाटरफाइनलमा प्रवेश गर्‍यो र अमेरिकाको यात्रा समाप्त भयो । राष्ट्रपति ट्रम्पले भने ओभल अफिसमा पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै फिफाको निर्णय उत्कृष्ट रहेको र आफूले समीक्षाका लागि मात्र आग्रह गरेको दाबी गर्नुभयो । ट्रम्पले बालोगुनलाई रातो कार्ड दिने ब्राजिलियन रेफ्री राफेल क्लाउसको निष्पक्षतामाथि समेत शंका व्यक्त गर्नुभएको थियो, जसमा ब्राजिलियन फुटबल संघले आपत्ति जनाए पनि फिफा पुनः मौन रह्यो ।

भिएआरको विरक्तलाग्दो निर्णय
यस विश्वकपमा भिडियो असिस्टेन्ट रेफ्रीको प्रयोगलाई लिएर धेरै देशहरू आक्रोशित बनेका छन् । सबैभन्दा ठूलो विवाद इजिप्ट र अर्जेन्टिनाबीचको अन्तिम १६ को रोमाञ्चक भिडन्तमा देखियो । खेल सकिन ११ मिनेट बाँकी रहँदासम्म इजिप्टले साबिक विजेता अर्जेन्टिनाविरुद्ध २-० को अग्रता बनाएर ऐतिहासिक जिततर्फ लम्किरहेको थियो । तर, ६२औँ मिनेटमा इजिप्टका मोस्ताफा जिकोले गरेको गोललाई भिएआरले खेलको सुरुवातमा भएको एउटा सामान्य फाउललाई देखाएर खारेज गरिदियो । अन्ततः इजिप्टले अन्तिम समयमा लगातार तीन गोल खाँदै ३-२ ले पराजित हुनुपर्‍यो । इजिप्टका प्रशिक्षक होसाम हसन र कप्तान मोहम्मद सलाहले यसबारे कडा असन्तुष्टि पोख्नुभयो भने खेल विश्लेषकहरूले पनि मैदानको अर्को छेउमा भएको घटनालाई लिएर गोल रद्द गरिनु भिएआरको क्षेत्राधिकार बाहिरको कुरा भएको बताउनुभयो ।

यस्तै विवाद अर्जेन्टिना र स्विट्जरल्याण्डबीचको क्वाटरफाइनल खेलमा पनि दोहोरियो । स्विट्जरल्याण्डका फरवार्ड ब्रिल एम्बोलोलाई खेलको ७२औँ मिनेटमा ‘डाइभिङ’ गरेको आरोपमा दोस्रो पहेंलो कार्ड दिँदै मैदानबाट निकालियो । सुरुमा रेफ्रीले अर्जेन्टिनी खेलाडी लियन्ड्रो परेडेशलाई बुक गर्न खोजेका थिए तर भिएआरको लामो समीक्षापछि एम्बोलोमाथि नै कारबाही भयो, जसलाई स्विस प्रशिक्षक मुरात याकिनले पूर्ण रूपमा गलत निर्णय भन्दै आलोचना गर्नुभयो ।

‘हाइड्रेसन ब्रेक’को नाममा विज्ञापनको खेती
फिफाले खेलाडीहरूको स्वास्थ्यलाई ध्यानमा राख्दै प्रत्येक खेलको दुवै हाफमा तीन–तीन मिनेटको ‘हाइड्रेसन ब्रेक’ अनिवार्य गर्ने निर्णय गरेको थियो । तर, यो नियम खेलको तापक्रम जस्तोसुकै भए पनि लागू गरिएपछि यसको चर्को आलोचना भइरहेको छ । खेलाडी, प्रशिक्षक र प्रशंसकहरूले यसले खेलको लय बिगारेको र फुटबललाई दुई हाफको सट्टा चार क्वार्टरको खेल जस्तो बनाएको आरोप लगाएका छन् ।

न्यूयोर्क, क्यालिफोर्निया, मियामी र मेक्सिकोका रंगशालाहरूमा अत्यधिक गर्मीका कारण पानी पिउने ब्रेक आवश्यक भए पनि डलास, ह्युस्टन, एटलान्टा वा भ्यानकुभर जस्ता पूर्ण रूपमा वातानुकूलित र चिसो रंगशालाहरूमा यसको कुनै औचित्य थिएन । विश्लेषकहरूले फिफाको यो कदम खेलाडीको हितका लागि नभई अमेरिकी टेलिभिजन च्यानलहरू र विश्वभरका विज्ञापनदाताहरूलाई खेलको बीचमा करोडौँ डलरको व्यावसायिक विज्ञापन देखाउने मौका दिनका लागि गरिएको एउटा व्यापारिक दाउपेचमात्र भएको दाबी गरेका छन् । एजेन्सी