अर्जेन्टिना, फुटबलको गौरव र इतिहासको छायाँ

काठमाडाैं । फुटबल केवल खेल होइन, यो समाज, संस्कृति, राजनीति र इतिहासको ऐना पनि हो । विश्वकप जस्तो विश्वव्यापी प्रतियोगितामा कुनै देश मैदानमा उत्रिँदा त्यसको जर्सीभित्र केवल खेलाडी मात्र हुँदैनन्, त्यस देशको इतिहास, पहिचान र सामाजिक यात्राका कथाहरू पनि जोडिएका हुन्छन् ।

यही सन्दर्भमा अर्जेन्टिनालाई हेर्दा एउटा गौरवशाली फुटबल राष्ट्रसँगै त्यसको इतिहासका केही विवादास्पद पाटाहरू पनि सम्झनुपर्ने हुन्छ । कुनै पनि देशका ऐतिहासिक नीतिहरू, जातीय विभेद वा सामाजिक अन्यायका कारण आजका सबै नागरिक वा खेलाडीलाई एउटै तराजुमा राख्नु उचित हुँदैन। तर इतिहासका कठिन पक्षहरूलाई बेवास्ता गरेर खेलकुदको उत्साह मात्र मनाउनु पनि पर्याप्त हुँदैन ।

अर्जेन्टिना विश्व फुटबलको महाशक्ति हो। डिएगो म्याराडोना र लियोनल मेस्सीजस्ता महान् खेलाडीहरूले अर्जेन्टिनालाई विश्वभर सम्मान दिलाएका छन्। तर फुटबलको सफलताभन्दा बाहिर अर्जेन्टिनाको सामाजिक इतिहासमा जातीय पहिचान, अफ्रिकी मूलका मानिसहरूको अवस्था र आप्रवासन नीतिसँग सम्बन्धित गम्भीर बहसहरू पनि छन् ।

औपनिवेशिक युगदेखि जातीय संरचनासम्म

स्पेनी उपनिवेशकालमा अर्जेन्टिनामा अफ्रिकाबाट ल्याइएका दासहरूको ठूलो समुदाय थियो । विशेषगरी ब्युनस आयर्स क्षेत्रमा अफ्रिकी मूलका मानिसहरूको उल्लेखनीय उपस्थिति थियो। उनीहरूले श्रम, संस्कृति, संगीत र सैनिक सेवामा महत्वपूर्ण योगदान दिएका थिए।

तर १९औँ शताब्दीमा अर्जेन्टिनाको राजनीतिक र सामाजिक दिशा परिवर्तन भयो । स्वतन्त्रतापछि भएका युद्ध, महामारी, सामाजिक असमानता र राज्यका जनसांख्यिक नीतिका कारण अफ्रिकी मूलका समुदायको जनसंख्या क्रमशः घट्दै गयो । त्यसपछि युरोपेली आप्रवासनलाई विशेष प्राथमिकता दिइयो ।

‘युरोपेली अर्जेन्टिना’ बनाउने सोच

१९औँ शताब्दीको उत्तरार्धमा अर्जेन्टिनाका धेरै शासक तथा बौद्धिक वर्गले देशलाई युरोपेली शैलीमा विकास गर्ने अवधारणा अघि सारे । इटाली, स्पेन र अन्य युरोपेली देशबाट लाखौँ मानिस अर्जेन्टिना पुगे। यसले देशको अर्थतन्त्र र विकासमा उल्लेखनीय योगदान पुर्‍यायो। तर यससँगै आदिवासी र अफ्रिकी मूलका समुदायको पहिचान कमजोर बनाउने सामाजिक प्रवृत्ति पनि देखियो ।

कतिपय इतिहासकारहरूको तर्क छ कि अर्जेन्टिनामा लामो समयसम्म अफ्रिकी मूलका मानिसहरूलाई राष्ट्रिय पहिचानको मूल कथाबाट बाहिर राख्ने प्रयास गरियो। जनगणना र सामाजिक वर्गीकरणमा पनि उनीहरूको उपस्थिति कम देखाइएको आरोप लाग्दै आएको छ ।

के आजको अर्जेन्टिना त्यसैको निरन्तरता हो ?

यो प्रश्न जटिल छ। इतिहासमा भएका विभेदका लागि आजका सम्पूर्ण अर्जेन्टिनी नागरिक वा खेलाडीलाई दोषी ठहर गर्नु उचित हुँदैन । समाज समयसँगै परिवर्तन हुन्छ। आज अर्जेन्टिनामा पनि जातीय समानता, विविधता र समावेशिताको पक्षमा आवाजहरू बलिया बन्दै गएका छन् ।

लियोनल मेस्सीजस्ता खेलाडी विश्वभरका लाखौँ मानिसका लागि प्रतिभा, मेहनत र अनुशासनका प्रतीक हुन् । उनी केवल अर्जेन्टिनाका मात्र होइनन्, विश्व फुटबलकै सम्पत्ति हुन्। खेलाडीको मूल्याङ्कन उसको जातीय पृष्ठभूमि वा देशको पुरानो इतिहासका आधारमा मात्र होइन, उसको व्यवहार, योगदान र खेलभावनाका आधारमा गर्नुपर्छ ।

विश्वकप र नैतिक प्रश्न

विश्वकप २०२६ मा अर्जेन्टिनालाई समर्थन गर्ने वा नगर्ने निर्णय व्यक्तिगत भावना र विचारसँग जोडिएको विषय हो। केही समर्थकहरूले इतिहासका कारण दूरी राख्न सक्छन् भने धेरैले खेलाडी, खेलशैली र फुटबल संस्कृतिका कारण समर्थन गर्न सक्छन् ।

तर विश्वकपले एउटा ठूलो सन्देश पनि दिन्छ-फुटबल विभाजनको होइन, एकताको माध्यम बन्नुपर्छ। इतिहासका गल्तीहरूलाई स्वीकार गर्दै भविष्यमा समानता, समावेशिता र पारस्परिक सम्मानको बाटो रोज्नु नै आधुनिक समाजको जिम्मेवारी हो । अर्जेन्टिनाको कथा पनि यही द्वन्द्वको कथा हो—एकातिर विश्व फुटबलको महान् विरासत, अर्कोतिर इतिहासका केही पीडादायी अध्याय। परिपक्व समाजले दुवै पक्षलाई बुझेर सन्तुलित रूपमा मूल्याङ्कन गर्छ ।

अन्ततः फुटबल मैदानमा खेलाडीहरूले गोल गर्छन्, तर इतिहासले समाजलाई प्रश्न गर्छ। विश्वकप केवल ट्रफी जित्ने प्रतिस्पर्धा मात्र होइन, संसारलाई आफ्नो विगत सम्झँदै अझ राम्रो भविष्य निर्माण गर्ने अवसर पनि हो ।