ग्यास नपाउँदा आजित उपभोक्ता

काठमाडौं । काठमाडौं उपत्यकामा खाना पकाउने एलपी ग्यासको अभाव चर्किंदै गएपछि उपभोक्ता आजित बनेका छन् । घण्टौँसम्म लाइनमा बसेर कुपन लिए पनि ग्यास पाउने निश्चितता नहुँदा सर्वसाधारणको दैनिकी नै प्रभावित भएको छ । काम छाडेर ग्यासको खोजीमा डिपो धाउनुपर्ने अवस्था सिर्जना हुँदा ज्यालादारी मजदुरदेखि विद्यार्थीसमेत यसको मारमा परेका छन् । घरको चुलो बाल्न आवश्यक एउटा सिलिण्डरका लागि दिनभर सडकमा कुर्नुपर्ने बाध्यताले उपभोक्ताको आक्रोश बढ्दै गएको छ । सरकारले बजारमा ग्यासको अभाव नरहेको र आपूर्ति छिट्टै सहज हुने दाबी गरिरहे पनि सडकमा देखिएको ग्यासको लाइन र उपभोक्ताको पीडाले सरकारी दाबीमाथि नै प्रश्न उठाएको छ ।

सामान्य दिनमा कक्षा ५ का मनिष बस्नेत बिहानै विद्यालय पुगिसकेका हुन्थे । कक्षाकोठामा साथीहरूसँगै गणितका हिसाब गर्दै, नेपालीका कविता पढ्दै वा शिक्षकले दिएको गृहकार्य पूरा गर्दै उनको दिन बित्थ्यो । तर, पछिल्ला केही दिनदेखि उनको दैनिकी फेरिएको छ । मनिष अहिले विद्यालयको कक्षाकोठामा होइन, काठमाडौंको एउटा साँघुरो गल्लीमा एलपी ग्यासको सिलिण्डरको लाइनमा देखिनुहुन्छ । घरको चुलो बाल्न आवश्यक ग्यास नहुँदा उहाँ शनिबारदेखि नै सिलिण्डर कुर्दै सडकमा बस्न बाध्य हुनुभएको हो ।

सडकको पेटीभरी सयौँ राता ग्यास सिलिण्डर फलामे सिक्री र ताल्चाले एक-अर्कासँग बाँधिएका छन् । ती सिलिण्डरको लस्करबीच मनिष जस्ता बालबालिका र सर्वसाधारण पालो कुरिरहेका छन् । कसैले दिनरात नभनी पानीमा रुझ्दै घण्टौँ बिताएका छन् भने कसैले आफ्नो पालो गुम्ने डरले सिलिण्डर छाडेर जान सकेका छैनन् ।

हातमा कुपन तर ग्यासको छैन टुंगो
काठमाडौं उपत्यकामा पछिल्लो समय खाना पकाउने एलपी ग्यासको अभाव चर्किएको छ । भोटेकोशी क्षेत्रमा आएको बाढी र त्यसपछि उत्पन्न सडक अवरोधका कारण ग्यासको आपूर्ति प्रभावित भएपछि अभाव थप गहिरिएको व्यवसायी तथा उपभोक्ताहरूको भनाइ छ । यद्यपि, ग्यासको समस्या बाढी तथा सडक अवरोधपछि मात्र देखिएको भने होइन । त्यसअघि नै काठमाडौंमा ग्यासको अभाव सुरु भइसकेको थियो । सरकारले बजारमा ग्यासको अभाव नरहेको र केही समयमै आपूर्ति सहज हुने बताउँदै आए पनि उपभोक्ताहरू भने अझै घण्टौँ लाइनमा बस्न बाध्य छन् ।

ग्यास वितरणलाई व्यवस्थित गर्न खुद्रा बिक्रेताहरूले कुपन प्रणाली लागू गरेका छन् । उपभोक्तालाई नामसहितको कुपन दिने, सिलिण्डरमा नम्बर लेख्ने र उपलब्धताअनुसार अर्को दिन ग्यास वितरण गर्ने व्यवस्था गरिएको छ । कोटेश्वर क्षेत्रमा एलपी ग्यासको खुद्रा बिक्री गर्दै आएका व्यवसायी शंकरकुमार श्रेष्ठका अनुसार माग अत्यधिक भए पनि दैनिक सीमित संख्यामा मात्र सिलिण्डर वितरण गर्न सकिएको छ । ‘हामीले दैनिक १५० वटा र अपांगता भएका व्यक्तिहरूका लागि १० वटा गरी कुल १६० वटासम्म ग्यास सिलिण्डर वितरण गरिरहेका छौँ’, श्रेष्ठले भन्नुभयो । उहाँका अनुसार ग्यास लिन आउने उपभोक्ताको संख्या उपलब्ध सिलिण्डरभन्दा धेरै भएकाले भिड व्यवस्थापन गर्न नम्बरिङ र कुपन प्रणाली अपनाउनुपरेको हो । उपभोक्ताको नामसहित कुपन वितरण गरेर अर्को दिन ग्यास दिने व्यवस्था गरिएको उहाँले बताउनुभयो । एलपीजी रिफिलिङ प्लान्ट सञ्चालकहरूले वैकल्पिक मार्गबाट खाना पकाउने ग्यास ढुवानी गर्दा लागत बढेको भन्दै प्रतिसिलिण्डर १०० देखि १०५ रुपैयाँसम्म मूल्यवृद्धि गरेका छन् । खाली सिलिण्डरको साटो रिफिल गरिएको सिलिण्डरको सरकारी मूल्य २,०६० रुपैयाँ रहेको छ । मूल्यवृद्धि भए पनि ग्यासको अभाव भने झन् बढ्दै गएको छ ।

कुपन लिएका पनि प्रतीक्षामै
तर, कुपन हातमा पाएका उपभोक्ताले समेत सहज रूपमा ग्यास पाउन सकेका छैनन् । जडीबुटीका राकेश विष्टले दुई–तीन दिनअघि नै कुपन लिए पनि अहिलेसम्म ग्यास नपाएको गुनासो गर्नुभयो । सोमबार बिहान ८ बजेदेखि ग्यास पाइने आशामा लाइनमा बस्नुभएका उहाँले ग्यासकै कारण आफ्नो काम प्रभावित भएको बताउनुभयो । उपभोक्ताहरूका अनुसार समस्या ग्यास वितरण केन्द्रमा मात्र होइन, आपूर्ति प्रणालीमै देखिएको छ । सम्बन्धित निकायले ग्यास पठाइरहेको बताउने गरे पनि स्थानीय डिपोमा पर्याप्त मात्रामा ग्यास नपुगेको उनीहरूको गुनासो छ ।

ग्यासको अभावको सबैभन्दा मार भने सर्वसाधारणको दैनिक जीवनमा परेको छ । बिहानैदेखि लाइन बस्नुपर्ने, काम छाड्नुपर्ने र आफ्नो पालो जोगाउन सिलिण्डरको निगरानी गर्नुपर्ने बाध्यता उपभोक्ताले भोगिरहेका छन् । कतिपय स्थानमा सयौँ सिलिण्डर लामबद्ध छन् । सिलिण्डर हराउने वा पालो मिचिने डरले उपभोक्ताले घण्टौँ त्यसैको छेउमा बसेर कुर्नुपरेको छ । यही बाध्यताका कारण विद्यालय जाने उमेरका बालबालिकासमेत ग्यासको लाइनमा देखिन थालेका छन् ।

अभावबारे सरकारले बजारमा पर्याप्त ग्यास रहेको र उपभोक्ता आत्तिनु नपर्ने बताउँदै आएको छ । केही समयमै आपूर्ति सहज हुने सरकारी दाबी छ । तर, सडकको दृश्य भने सरकारी दाबीभन्दा फरक देखिन्छ । रसुवा तथा भोटेकोशी क्षेत्रमा आएको बाढीपछि सडक अवरोध र यातायात सञ्चालनमा आएको कठिनाइले आपूर्ति प्रणालीमा थप असर पारेको व्यवसायीहरूको भनाइ छ । पर्याप्त मात्रामा ग्यास काठमाडौं भित्रिन नसक्दा माग र आपूर्तिबीचको अन्तर बढेको छ ।
आपूर्ति सहज नहुँदा उपभोक्ताले दैनिक कामकाज छाडेर ग्यासको खोजीमा समय बिताउनुपरेको छ । ज्यालादारीमा काम गर्नेहरूका लागि केही घण्टाको लाइनसमेत प्रत्यक्ष आम्दानी गुम्नु हो । विद्यार्थीका लागि भने विद्यालय छुट्नु हो ।