काठमाडौं । केही सेकेन्डका छोटा भिडियो हेर्दै एकपछि अर्को रिलमा पुग्नु अहिले धेरैका लागि दैनिक बानीजस्तै बनिसकेको छ। केही मिनेट मनोरञ्जनका लागि सुरु भएको स्क्रोलिङ कतिबेला घण्टौँमा परिणत हुन्छ, धेरैलाई पत्तै हुँदैन। नयाँ अध्ययनले भने यही बानीले मस्तिष्कको कार्यशैलीमा समेत असर पार्न सक्ने देखाएको छ।
‘न्यूरोइमेज’ जर्नलमा प्रकाशित अनुसन्धानअनुसार टिकटक, रिल्सलगायतका छोटा भिडियोले मस्तिष्कको ‘रिवार्ड सिस्टम’ अर्थात् इनाम प्रणालीलाई सक्रिय बनाउने गर्छन्। यही प्रणाली मादक पदार्थको प्रयोग तथा जुवा खेल्दा पनि सक्रिय हुने अनुसन्धानमा देखिएको उल्लेख छ।
छोटो भिडियोमा लगातार नयाँ दृश्य, आवाज र सूचनाले तत्काल मनोरञ्जन तथा सन्तुष्टि दिने भएकाले प्रयोगकर्ता फेरि अर्को भिडियोतर्फ आकर्षित हुने गर्छन्। अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार यस्तो दोहोरिने व्यवहारले लामो समयसम्म एउटै काममा ध्यान केन्द्रित गर्न कठिन बनाउने सम्भावना हुन्छ।
यस प्रक्रियामा डोपामाइनसँग सम्बन्धित मस्तिष्कीय प्रणालीको भूमिका महत्वपूर्ण हुन्छ। तत्काल प्राप्त हुने मनोरञ्जनका कारण मानिस पटक–पटक फोनतर्फ फर्किन सक्छ। बिस्तारै स्क्रोलिङ नियन्त्रण गर्न कठिन हुने, पढाइ वा काममा ध्यान टिकाउन समस्या हुने तथा सामान्य गतिविधि कम रोचक लाग्ने अवस्था देखिन सक्ने अध्ययनले संकेत गरेको छ।
रातको स्क्रोलिङले निद्रा बिगार्न सक्छ
टिकटक वा रिल्स हेर्ने समयसँगै त्यसको अर्को प्रभाव निद्रामा पनि पर्न सक्छ। विशेषगरी राति अबेरसम्म मोबाइल चलाउने बानीले शरीरको प्राकृतिक सुत्ने–उठ्ने चक्रमा असर पुर्याउन सक्छ।
मोबाइलको स्क्रिनबाट आउने प्रकाशले निद्रासँग सम्बन्धित हर्मोन मेलाटोनिनको उत्पादन तथा शरीरको निद्रा संकेतमा हस्तक्षेप गर्न सक्छ। यसको परिणामस्वरूप निद्रा ढिला हुने वा पर्याप्त निद्रा नपुग्ने समस्या हुन सक्छ।
निद्रा प्रभावित हुँदा अर्को दिनको ध्यान, स्मरणशक्ति र मानसिक अवस्थामासमेत असर पर्न सक्छ। त्यसैले समस्या केवल ‘कति समय टिकटक हेरियो’ भन्नेमा मात्र नभई कहिले र कसरी हेरियो भन्ने विषयसँग पनि जोडिएको छ।
नियन्त्रण कसरी गर्ने ?
विशेषज्ञहरूले छोटा भिडियो हेर्ने समयलाई निश्चित सीमामा राख्न सुझाव दिएका छन्। दिनमा करिब २५–३० मिनेटभन्दा बढी लगातार रिल वा छोटा भिडियोमा नअल्झिने, सुत्नुभन्दा कम्तीमा ३० मिनेटअघि मोबाइलबाट टाढा रहने र नियमित शारीरिक गतिविधिमा समय दिने उपाय उपयोगी हुन सक्छन्।
स्क्रोलिङको बानी कम गर्न किताब पढ्ने, संगीत सुन्ने, सिर्जनात्मक गतिविधिमा सहभागी हुने तथा परिवार र साथीभाइसँग प्रत्यक्ष समय बिताउनेजस्ता विकल्प अपनाउन सकिन्छ।
छोटो भिडियो आफैँमा मनोरञ्जनको माध्यम भए पनि त्यसको प्रयोगमा नियन्त्रण नहुँदा दैनिक जीवनको समय, ध्यान र निद्रामा असर पर्न सक्ने भएकाले ‘कति हेर्ने’ भन्दा पनि ‘कसरी हेर्ने’ भन्ने बानी महत्वपूर्ण हुने देखिन्छ।
यो खबर पढेर तपाईलाई कस्तो महसुस भयो ?
0
Like
Like
0
Love
Love
0
Happy
Happy
0
Surprised
Surprised
0
Sad
Sad
0
Excited
Excited
0
Angry
Angry
देवीघाटमा एक्रो ब्रिज निर्माण तीव्र,
नेपाल ‘ए’ द्वारा न्युजिल्यान्डलाई २१२
भोटेकोशी बाढी : ट्रमा सेन्टरमा
लागुऔषध खैरो हेरोइनसहित मकवानपुरमा तीन
कान्ति राजमार्गको पहिरो पन्छाउने कार्य
भोटेकोशी बाढी : एक हजार